Qlobal güc balansı: Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlardakı rolu

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi rəqabətin güclənməsi, yeni güc mərkəzlərinin meydana çıxması və dövlətlərarası münasibətlərin yenidən formalaşması dünya nizamının gələcəyi ilə bağlı mühüm suallar yaradır. Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT), Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT), Qoşulmama Hərəkatı (QH) və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) kimi platformalar dövlətlərin ortaq maraqlarını müdafiə etmək, siyasi və iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirmək, eləcə də beynəlxalq proseslərdə təsir imkanlarını artırmaq baxımından diqqət çəkir.

Lakin bu təşkilatların artan əhəmiyyəti onların qlobal güc balansını nə dərəcədə dəyişə bildiyi, üzv dövlətlərin fərqli maraqlarını necə uzlaşdırdığı və böyük güclər arasındakı rəqabət şəraitində hansı imkanlara malik olduğu suallarını da gündəmə gətirir. Bu baxımdan, Azərbaycanın həmin platformalarla əməkdaşlığı, milli maraqlarının qorunması və dəyişən dünya nizamında strateji mövqeyinin müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Mövzu ilə bağlı beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspertə üç istiqamətdə suallar ünvanladıq.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti, fəlsəfə doktoru, politoloq Hüseyn İbrahimli “XQ”nin mövzu ilə bağlı suallarını cavablandırıb.

- Qlobal güc balansı: TDT, ŞƏT, QH və İƏT kimi təşkilatlar multipolyar dünya nizamının formalaşmasına real təsir göstərə bilirlərmi? 

-İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, müasir dünya nizamında Türk Dövlətləri Təşkilatı, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi qurumlar öz rollarını və mövqelərini müəyyənləşdirmiş təsisatlardır. Bu təşkilatların müasir qlobal dünyada rolunun artması olduqca aktual və zəruri məsələlərdəndir.

Xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatının həmrəyliyi və birgə əməkdaşlığı istiqamətində həyata keçirilən fəaliyyət, eləcə də qurumun institusional inkişafı prosesində Azərbaycanın, Türkiyənin və digər türk dövlətlərinin mühüm rolu olub. Görünən odur ki, təşkilat getdikcə daha da institusionallaşır. Onun fəaliyyəti sosial, mədəni, siyasi və iqtisadi sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsini əhatə edir.
Qoşulmama Hərəkatının fəaliyyəti çərçivəsində də neokolonializm meyillərinə qarşı mübarizə, dünyada sülhün və ədalətin qorunması, yeni münaqişə ocaqlarının qarşısının alınması kimi məsələlər ön plandadır. Bu təşkilatların və üzv dövlətlərin fəaliyyəti beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

- Bu təşkilatların ortaq maraqları böyük güclərin geosiyasi rəqabəti fonunda nə dərəcədə uzlaşır və onların təsirini məhdudlaşdıran əsas amillər hansılardır?

-Hesab etmək olar ki, bu təşkilatlarda təmsil olunan dövlətlər fərqli maraqlara malikdirlər. Bəzən elə dövlətlər var ki, eyni təşkilatda təmsil olunmalarına baxmayaraq, aralarında soyuq münasibətlər hökm sürür və ya belə münasibətlər yaranmağa başlayır.
Belə şəraitdə dialoq mühitinin və mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi, sülhün əldə edilməsi təcrübəsinin bölüşülməsi, kompromis imkanlarının axtarılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan da bu prinsipləri dünyaya ötürməklə yanaşı, həmin təşkilatların daxilində təmsil olunan dövlətlər arasında daha praqmatik təkliflərlə çıxış edir.

Azərbaycan dövlətinin başçısının xarici siyasəti aydın ideoloji prinsiplər üzərində qurulur. Burada dialoq mədəniyyəti, sülhün əldə olunması və möhkəmləndirilməsi, kompromis və iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsi kimi amillər həmişə ön plandadır. Qeyd olunan təşkilatların platformalarına nəzər yetirdikdə görürük ki, əsas müzakirələr də məhz bu mühüm prinsiplər ətrafında aparılır.

-Azərbaycan bu təşkilatlar arasındakı əməkdaşlıq imkanlarından necə istifadə edir? Eyni zamanda, böyük güclər arasında öz milli maraqlarını və xarici siyasət müstəqilliyini necə qorumalıdır?

- Azərbaycanın bu təşkilatların fəaliyyətində iştirakı bu gün olduqca aktual məsələlərdəndir. Qeyd etmək lazımdır ki, ölkəmiz bu təşkilatların bir çoxunda mühüm aktor kimi iştirak edir. Xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində Azərbaycanın mövqeyi kifayət qədər güclüdür. Bu, Azərbaycan dövlətinin başçısı cənab İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasətin uğurları kontekstində qiymətləndirilməlidir.

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına gəldikdə isə Azərbaycan bu qurumla dialoq mühiti çərçivəsində fəaliyyətini davam etdirir. Bu fəaliyyət kontekstində ölkəmizin beynəlxalq platformalarda fəallığı və dialoq təşəbbüsləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatındakı fəaliyyəti də xüsusi diqqətə layiqdir. Ölkəmizin bu quruma sədrlik etdiyi dövrdə beynəlxalq dialoqun inkişafı, qlobal problemlərin müzakirəsi və üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində mühüm təşəbbüslər irəli sürülüb. Bakıda keçirilən tədbirlərdə Azərbaycanın rolu və mövqeyi həmişə ön planda olub. Ölkəmiz bu istiqamətdə ardıcıl və sistemli şəkildə beynəlxalq əlaqələrini qurur.

İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində də Azərbaycan həmişə fəal ölkələrdən biri olub. Bu təşkilatın fəaliyyəti çərçivəsində keçirilən sammitlər, görüşlər və konfranslar üzv dövlətlər arasında münasibətlərin daha sıx qurulmasına, sabitliyin təmin edilməsinə, kompromis imkanlarının axtarılmasına və birgə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan bu təşkilatda da fəal mövqeyi ilə seçilib və bir çox hallarda beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edib.

Dövlət başçısı tərəfindən bu təşkilatların beynəlxalq platformalarında dünya ictimaiyyətinə mühüm, aktual və yeni ideyalar, yanaşmalar təqdim olunub. Azərbaycan bu prinsipləri yalnız qlobal kürsülərdə müzakirə mövzusuna çevirməklə kifayətlənmir, həm də daxili siyasətində və ikitərəfli xarici siyasət platformalarında həyata keçirməyə çalışır.

Dövlətlərin təşkilatlar çərçivəsində bir araya gələrək vahid platformada təmsil olunmaları, təbii ki, müsbət haldır. Lakin bu əməkdaşlığın ikitərəfli münasibətlər formatında da davam etdirilməsi həmin təşkilatların gələcəkdə rolunun və təsir imkanlarının artması baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan bu gün qlobal dünyanın mürəkkəb tendensiyalarının uzlaşdırılması, kompromis və tolerantlığın təşviqi, eləcə də müharibələrin qarşısının alınması istiqamətində yeni modellər təklif edir. Bütün bunlara dövlətimizin başçısının uzun illər ərzində əzmlə və ardıcıl şəkildə həyata keçirdiyi fəaliyyət nəticəsində nail olmuşuq.

Digər mühüm məsələ azərbaycançılıq ideologiyasıdır. Azərbaycan milli-mədəni və dini müxtəlifliyi ilə seçilən, müxtəlif xalqları özündə birləşdirən dövlətdir. Bu baxımdan daxili və xarici siyasətdə azərbaycançılıq ideologiyasının inkişaf etdirilməsi mexanizmlərini həm elmi tədqiqatlarda, həm də siyasətdə genişləndirməliyik.

Azərbaycançılıq özündə multikulturalizm, tolerantlıq, kompromis, ədalətli sülh, həmrəylik və mədəniyyətlərarası dialoq kimi mühüm prinsipləri birləşdirən ideologiyadır. Buna görə də azərbaycançılığı xarici siyasət prioritetlərimizdən birinə çevirməliyik. Düşünürəm ki, milli ideologiyamız ölkəmizin xarici siyasət prioritetləri sırasında öz mövqeyini möhkəmləndirir və inkişaf edir.

Südabə MƏTANƏTLİ