Beyni yoxdur, amma “qərar verir”

Beyin və sinir sistemi olmadan mürəkkəb davranış göstərmək mümkündürmü?

Elm dünyasında bu sualın ən maraqlı nümunələrindən biri sel kifidir. Bu qəribə canlı qrupu ənənəvi mənada bitki, heyvan və ya göbələk kimi qəbul edilmir. Onların içində xüsusilə Physarum polycephalum adlı növ alimlərin diqqətini çəkib.

Bu orqanizmin beyni və sinir sistemi yoxdur. Buna baxmayaraq, laboratoriya təcrübələrində mürəkkəb yollar arasında daha səmərəli istiqaməti seçə bildiyi müşahidə olunub.

Ən məşhur təcrübələrdən birində sel kifinin labirintdə qida mənbələri arasında effektiv yol tapdığı göstərilib. Sonrakı araşdırmalar bu davranışların hətta Tokio dəmir yolu şəbəkəsinin səmərəli modelləşdirilməsi ilə müqayisə edilməsinə səbəb olub.

Bəs bu, “düşünmək” deməkdir?

Məhz burada elm adamları arasında fikir ayrılığı başlayır.

Bir qrup alim intellekt və düşüncənin sinir sistemi ilə əlaqələndirilməli olduğunu düşünür. Digər yanaşmaya görə isə informasiyanı qəbul etmək, dəyişən şəraitə uyğun davranmaq, yadda saxlamaq və optimal istiqamət seçmək kimi qabiliyyətlər daha geniş mənada “idrak” anlayışına daxil edilə bilər.

Sel kifində neyronlar yoxdur, amma ətraf mühitə reaksiya verən mürəkkəb bioloji mexanizmlər mövcuddur.

Bu mövzu yalnız biologiya üçün maraqlı deyil. Çünki belə nümunələr alimləri “intellekt nədir?” sualına yenidən baxmağa məcbur edir.

Süni intellekt dövründə bu sual daha maraqlıdır

Bu müzakirənin başqa bir tərəfi də var.

İnsan beyni olmayan, lakin mürəkkəb məsələləri həll edən sistem yarada bilirsə, bəs intellektin əsas şərti nədir?

Bioloji sistemlərdə sinir şəbəkəsi, süni sistemlərdə isə alqoritmlər var. Sel kifində isə heç biri yoxdur.

Buna görə alimlərin sel kifinin davranışları üzərində apardığı araşdırmalar gələcəkdə yaddaş, qərarvermə və intellekt haqqında təsəvvürlərimizi dəyişə bilər.

Bəzən elmə ən maraqlı sualları ən ağıllı görünən canlılar deyil, beyni belə olmayan orqanizmlər verir.

AzPost.az