Bir azdan bütün maşınlar Çin istehsalı olacaq...

Qan Turalı yazır...

Bütün dünyanın diqqətinin ABŞ-yə, onun yeni prezidentinə yönəldiyi bir zamanda Çində maraqlı hadisələr baş verir. Və bu maraqlı hadisələr Çinin sərhədlərində itib qalmır, onun təsiri Avropa, Amerika başda olmaqla bütün dünyaya yayılır.

Məlum olduğu kimi avtomobil sənayenin ən əsas faktorlarından biri, bir çox ölkələr, misal üçün Almaniya üçün birincidir. Rəqəmlərə diqqət edək, ötən il dünyada 17 milyon elektrikli avtomobil satılıb. Bu avtomobillərin 60 faizi Çin istehsalıdır. Bütün dünyada satılan elektromobillərin batareyalarının 80 faizi Çin malıdır.

Elektromobillərin bazara çıxdığı ilk günlərdən dominantlıq edən "Tesla" isə öz taxtını Çin şirkəti "Build Your Dreams"ə (BYD) verməyə məcbur oldu. Şirkətlərin siyahısında da BYD liderlik edir. Göründüyü kimi, Çin bazarda çox böyük üstünlük qazanıb və Çinin bu üstünlüyü gələcək illərdə əzici bir bazar payına qədər gedib çıxa bilər. Hərçənd, 60 faizin özü də kifayət qədər böyük rəqəmdir.

Ancaq burada başqa bir məsələ də var. Keçmiş texnologiya, yəni daxiliyanma mühərriki ilə çalışan maşınlar məsələsi... 2024-cü ilin statistikası tam bəlli olmasa da 2023-cü ildə 83 milyon belə maşın satılıb.

Göründüyü kimi, ümumi payda elektromobillərin payı 20 faizə qədərdir. Və bu 20 faizin əksər hissəsi Çinin payına düşür. Ancaq bu yanıldıcı bir statistikadır. Çünki dünya sürətli elektriklə işləyən maşınlara doğru yönəlir. Yəqin 30 ildən sonra daxiliyanma mühərriki ilə işləyən avtomobil qalmayacaq. Başqa sözlə desək, elektromobillərin krallığı qurulacaq. Taxtda isə kimin oturacağı indidən bəllidir.

Yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, avtomobil istehsalı sənayenin aparıcı hissələrindən biridir. Rəqəmlərə nəzər salaq, 2019-cu ildə bu sektorun ümumi həcmi 4.7 trilyon dollar həcmində idi. 2030-cu ildə isə bu rəqəmin 8 trilyon olacağı gözlənilir.

2024-cü ildə ABŞ-nin ümumi daxili məhsulu (ÜDM) 28, Çində isə 18 trilyon dollar idi. Avtomobil sektorunun liderləri olan və dünya sıralamasında ABŞ və Çindən sonra gələn Almaniya və Yaponiyanın ÜDM-inə nəzər salaq: Almaniya: 4.46 trilyon dollar, Yaponiya isə 4.02. Göründüyü kimi avtomobil sektoru bu ölkələr üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Buradan da Çinin yüksəlişinin ABŞ başda olmaqla Almaniya və Yaponiyaya və eləcə də digər avtomobil istehsalçılarına nə qədər ziyan vurduğu da məlum olur.

Bütün bu mənzərəyə nəzər saldıqda, Trampın nəyə görə Çinə ticarət müharibəsi aparmağının səbəblərini də aydın şəkildə başa düşmək olar. Bu ticarət savaşının uğurla nəticələnib nəticələnməyəcəyini demək isə çətindir. Burada bir rəqəmi də xatırlatmaq yerinə düşər. Belə ki, 2024-cü ildə Çin ABŞ-yə 500 milyard dollardan çox məhsul ixrac edilib. Almaniyanın ixracatı isə bu rəqəmin təxminən üçdəbirini təşkil edir.

Yaxın dövrlərə qədər avtomobil istehsalında Çin son dərəcə zəif və əhəmiyyətsiz rəqib idi. Onlar da bu sahəyə girməyə can atsalar da, buna müvəffəq ola bilmirdilər. Səbəb də sadə idi, belə ki, ABŞ, Almaniya, Yaponiya bu sahənin liderləri idi. Onlarla rəqabət aparmaq mümkünsüz sayılırdı. Çin onlarla rəqabətə girə bilməyəcəyini çox asanlıqla başa düşdü və kartlarını elektrikli maşınlara oynadı. Ancaq bu, bir gündə olmamışdı.

Çin planlı iqtisadiyyat sistemi ilə idarə olunur. Hələ 2001-ci ildə açıqlanan yeni beşillik planda elektrikli maşınların istehsalı prioritet kimi qəbul olundu. 2007-ci ildə isə həyatdakı ən ali məqsədi elektrikli maşın istehsalı olan Van Qanq adlı entuziazmlı və idealist bir mühəndis Çinin elm və texnologiya naziri vəzifəsinə təyin olundu. Həmin il "Tesla" ilk avtomobilini bazara çıxartmışdı. Çin bu illər ərzində rəqiblərinin etmədiyini etdi, bu sahəyə 22 milyard dollardan çox vəsait xərclədi. İlk abzasda göstərdiyimiz rəqəmlər məhz bu siyasətinin əməli nəticəsidir.

Yaxın gələcəkdə dünyadakı bütün maşınlar Çin istehsalı ola bilər. Hərçənd rəqiblər Çinin bu inhisarının qarşısını almaq üçün səylə çalışırlar. Bir az geciksələr belə onların Çinə cavabı maraqlı olacaq. Bir sözlə, bizi yaxın dövrdə avtomobil sektoru uğrunda böyük rəqabət gözləyir.