Bir daha Himnimiz haqqında

Kamil Şahverdi

V yazı

(əvvəli BU LİNKDƏ)

... 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulandan sonra Bakıya gələn Əli Yusif bəy ingilis, fransız və rus dillərini bildiyi üçün Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin İşlər İdarəsində draqamon (Səfirlik, diplomatik və konsul missiyaları yanında rəsmi tərcüməçi-K. Ş.) kimi işləməyə başlayıb. (Ə. Tahirzadə, O. Tahirli. Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri. Bakı, 2016.)
Əli Yusif Cümhuriyyət hökumətinin İşlər İdarəsində tərcüməçi işləməklə yanaşı "Azərbaycan", "İstiqlal", "Bəsirət" qəzetlərində və "Qurtuluş yolu" jurnalında məqalələr və şeirlərlə çıxış edib. Azərbaycan Cümhuriyyətinin rəsmi dövlət qəzeti olan "Azərbaycan" qəzetinin redaksiya heyətinin üzvü olub. (Akif Aşırlı. Azərbaycan mətbuatı tarixi (1875-1920). Bakı, 2009)
Əli Yusifin bəyin atası Mirzə Cəlal Yusifzadə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının 44 üzvündən biri olub. Nazif Qəhrəmanlının kitabında qeyd olunduğuna görə Mirzə Cəlal Yusifzadə 1928-ci ildə yaradılmış gizli antisovet "Müstəqil Azərbaycan" təşkilatının qurucularından biri olub. (N. Qəhrəmanlı. Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif. Bakı, 2010)
AXC Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi. Xaricə göndərilən tələbələrin ilk hissəsi , 24 nəfər gənc 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıblar. Bu 24 nəfərdən biri də Əli Yusif olub. Əli Yusif Paris Siyasi Elmlər Məktəbinə daxil olur və 1923-cü ildə təhsilini başa vuraraq Parisdən Bakıya qayıdır. "Maarif və mədəniyyət" jurnalının məsul katibi təyin olunan Əli Yusif Bakıda gizli fəaliyyət göstərən Müsavat partiyası ilə əməkdaşlıq etməyə başlayır. 1923-cü ilin noyabr ayında Əli Yusif Dadaş Həsənzadə, Əhməd Hacinski, Əbülfəz Babayev və Abdulla Abdulzadə ilə birlikdə Gizli Musavatın Mərkəzi Komitəsinə üzv seçilir. (Aydın Əlizadə. "Ölkənin müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparan Gizli Musavat". urokiistorii.ru (rus). 9 aprel 2018)
Gənc, vətənpərvər şair Əli Yusif 1924-cü il fevralın 6-da həbs olunur. Bir neçə ay həbsdə saxlandıqdan sonra, 1924-cü ilin may ayında onu azadlığa buraxırlar.
1926-cı ilin fevral-mart aylarında Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultayda Əli Yusif katib, atası Mirzə Cəlal isə tərcüməçi kimi iştirak edirlər. Qurultay başa çatdıqdan üç gün sonra, martın 11-də Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının əməkdaşı Vasinin əmri ilə Əhməd Hacinski, Dadaş Həsənzadə və Əli Yusifin evlərində axtarış aparılmaqla həbs olunurlar. (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı, 2014. s. 230)
10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilən Əli Yusif Solovki adalarına sürgün olunur. 1935-ci ilin yanvarında azadlığa çıxan şairə Azərbaycana qayıtmasına icazə verilmir və o Özbəkistana sürgün edilir. Bir müddət Daşkənddə yaşayan Əli Yusif 1937-ci ilin iyul ayında yenidən həbs olunur və avqustun 18-də güllələnir. Onun dəfn olunduğu yer məlum deyil.
Gənc, vətənpərvər şair Əli Yusifin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bir illiyi münasibəti ilə yazdığı məqalə AXC dövrünü təsvir və tərənnüm edən ən təsirli yazılardan biridir. Bəlkə də birincidir. Məqaləni oxuduqca sanki, o dövr gözlərimiz önündə canlanır, özümüzü hadisələrin burulğanında hiss edirik...