Bir əsgərin taleyi Bakı və İrəvan münasibətlərin sınağıdır ŞƏRH

Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçusu Nəsimi Musayevin naməlum şəraitdə Ermənistan ərazisində peyda olması və bu ölkənin aidiyyəti qurumları tərəfindən saxlanılması iki ölkə arasında münasibətlərin yeni və həssas sınağına çevrilib.

Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın “Azərbaycan əsgəri ömürlük Ermənistanda qala bilməz” açıqlaması ilk baxışdan məsələnin hüquqi müstəvidə həllinə işarə kimi görünür. Lakin burada söhbət yalnız bir hərbçinin taleyindən getmir. Məsələnin arxasında Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin gələcək xarakterini müəyyənləşdirə biləcək daha mühüm prinsiplər dayanır.

Əsas sual budur: Bakı ilə İrəvan arasında formalaşmaqda olan yeni münasibətlər sistemi belə həssas insidentləri hansı mexanizmlərlə həll edəcək?

Azərbaycanın mövqeyi baxımından Nəsimi Musayev məsələsinin ən vacib tərəfi onun hüquqlarının təmin olunması və hadisənin bütün detallarının aydınlaşdırılmasıdır. Azərbaycan tərəfinin artıq Ermənistanın aidiyyəti qurumları ilə təmasları davam etdirməsi də məsələyə emosional deyil, dövlət və hüquq müstəvisindən yanaşıldığını göstərir.

Bu, mühüm yanaşmadır. Çünki Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələyə keçiddən danışılırsa, bunun real göstəricilərindən biri məhz belə insidentlər zamanı tərəflərin necə davrandığı olacaq.

Sülh yalnız siyasi liderlərin bəyanatlarından və sənədlərdən ibarət deyil. Sülhün həqiqi mahiyyəti gözlənilməz hadisələr zamanı ortaya çıxır. Əgər tərəflər bir-birinin vətəndaşlarının, hərbi qulluqçularının və digər şəxslərin hüquqlarını qorumaq üçün işlək mexanizmlər yarada bilirlərsə, bu, münasibətlərdə etimadın formalaşması baxımından ciddi irəliləyişdir.

Bakı üçün əsas məsələ presedent yaratmamaqdır

Azərbaycanın dövlət maraqları baxımından burada digər mühüm məqam presedent məsələsidir.

Azərbaycan hərbi qulluqçusunun Ermənistan ərazisində saxlanılması gələcəkdə oxşar hadisələr zamanı necə davranılacağına dair nümunəyə çevrilməməlidir. Bu səbəbdən məsələnin hüquqi prosedurlar çərçivəsində, qarşılıqlı təmaslar və beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında həll olunması Azərbaycanın maraqlarına uyğundur.

Bakı üçün ən optimal yanaşma hadisənin siyasiləşdirilməsinə imkan vermədən, eyni zamanda Azərbaycan vətəndaşının hüquqlarının maksimum səviyyədə qorunmasını təmin etməkdir.

Burada Azərbaycanın gücü məhz soyuqqanlı diplomatik davranışda özünü göstərə bilər. Çünki Azərbaycan artıq regionda yeni reallıqlar formalaşdıran tərəfdir və hər bir hadisəyə emosional deyil, strateji baxımdan yanaşmaq imkanına malikdir.

Paşinyanın açıqlaması nə deməkdir?

Nikol Paşinyanın “ömürlük Ermənistanda qala bilməz” ifadəsi diqqət çəkir. Ermənistan hökumətinin rəhbəri bununla məsələnin daimi xarakter daşımayacağını və hüquqi prosesin nəticəsindən asılı olaraq müəyyən həll variantının mümkün olduğunu bildirir.

Lakin Paşinyanın eyni zamanda “istintaq aparılmalıdır, məhkəmə keçirilməlidir” deməsi məsələnin hələ yekunlaşmadığını göstərir.

Azərbaycan üçün burada əsas məsələ Ermənistanın hansı qərarı verəcəyindən əvvəl prosesin şəffaf və hüquqa uyğun aparılmasıdır. Hadisənin bütün detalları müəyyənləşdirilməli, hərbçinin hansı şəraitdə Ermənistan ərazisinə keçdiyi aydınlaşdırılmalı və onun hüquqları təmin edilməlidir.

Bu yanaşma həm Azərbaycanın hüquqi mövqeyini gücləndirir, həm də Ermənistanın qarşısında konkret məsuliyyət yaradır.

Sülhün real testi məhz belə hadisələrdir

Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlər normallaşacaqsa, tərəflər yalnız böyük siyasi məsələlər üzrə deyil, gündəlik və gözlənilməz insidentlər üzrə də işlək kommunikasiya kanallarına malik olmalıdır.

Əks halda hər bir sərhəd insidenti, hər bir yanlış anlaşılma və hər bir fərdi hadisə yenidən siyasi böhrana çevrilə bilər.

Bu baxımdan Nəsimi Musayev məsələsi əslində bir növ testdir. Ermənistanın davranışı göstərməlidir ki, İrəvan Bakı ilə münasibətlərdə əvvəlki qarşıdurma məntiqindən uzaqlaşmağa və hüquqi-diplomatik mexanizmlərə üstünlük verməyə hazırdır, ya yox.

Azərbaycan üçün isə bu hadisə bir daha göstərir ki, regionda davamlı sülh üçün yalnız siyasi razılaşmalar kifayət deyil. Qarşılıqlı etimadın institusional mexanizmlərlə möhkəmləndirilməsi lazımdır.

Azərbaycanın mövqeyi: nə emosional gərginlik, nə də prinsipiallıqdan geri addım

Bakı bu prosesdə iki mühüm xətti paralel qoruya bilər: bir tərəfdən məsələnin gərginləşdirilməsinə yol verməmək, digər tərəfdən Azərbaycan vətəndaşının hüquqlarının müdafiəsindən geri çəkilməmək.

Bu, Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı regional diplomatik xəttə də uyğundur. Azərbaycan öz maraqlarını müdafiə etməklə yanaşı, regional sabitliyin pozulmasında maraqlı deyil. Çünki Cənubi Qafqazda yaranan yeni nəqliyyat, iqtisadi və siyasi imkanların reallaşması üçün əsas şərt sabitlikdir.

Deməli, Nəsimi Musayev məsələsinin həlli yalnız bir hərbçinin taleyinin müəyyənləşdirilməsi deyil. Bu hadisə Bakı ilə İrəvan arasında yeni münasibətlərin hansı prinsiplər üzərində qurulacağının göstəricilərindən biri ola bilər.

Əgər Ermənistan məsələni hüquqi çərçivədə, Azərbaycanla birbaşa koordinasiya şəraitində və hərbçinin hüquqlarını təmin etməklə həll edərsə, bu, iki ölkə arasında etimadın formalaşmasına kiçik, amma əhəmiyyətli töhfə verə bilər.

Əks halda, ayrı-ayrı insidentlərin siyasi alətə çevrilməsi sülh prosesinə zərbə vura bilər.

Azərbaycanın marağı isə aydındır: sülh kağız üzərində deyil, real həyatda işləməlidir. Bunun ilk göstəricilərindən biri də belə həssas məsələlərin necə həll edilməsidir.