Bir vətəndaş 10 min, digəri 400 manat pensiya alır: Bu ədalətlidir?

Pensiya sisteminin dayanıqlılığı üçün əlavə islahatlara ehtiyac var.

Bu barədə Hesablama Palatasının 2026-cı ilin dövlət büdcəsi üzrə rəyində qeyd olunub.

Sənəddə bildirilir ki, aparılan təhlillər pensiya təminatı sisteminin dayanıqlılığını qiymətləndirmək üçün istifadə edilən əsas göstəricilərə, xüsusilə də asılılıq əmsalına diqqətin artırılmasının vacibliyini göstərir.

Asılılıq əmsalı-sosial sığorta haqqı ödəyən şəxslərin sayının məşğul əhalinin sayına nisbəti kimi hesablanır. Bu göstərici 2024-cü ilin əvvəlinə 54,2 %, ilin sonuna isə 51,7 % təşkil edib. 

Hesablama Palatası qeyd edir ki, bu göstəricidə müəyyən müsbət meyil müşahidə olunsa da, pensiya sisteminin maliyyə sabitliyini təmin etmək üçün əlavə hüquqi baza və mexanizmlərin yaradılması zəruridir.

Qurumun strateqlərinin yanaşmasına görə, əmək bazarının rəsmləşdirilməsi və sosial sığorta ödənişlərinin artırılması pensiya sisteminin gəlirlərini sabitləşdirmək baxımından əsas istiqamətlərdən biri olmalıdır.

Qeyd edək ki, bugünlərdə pensiya yaşının artırılması ilə bağlı da təkliflər səsləndirilib. Əgər pensiya sistemində islahatlar aparılacaqsa, burada hansı məqamlar əsas götürülməlidir? 

Məsələ ilə bağlı iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, pensiya sistemi ilə bağlı islahatlar yalnız yaş həddi ilə bağlı deyil: 

“Burada daha ciddi problemlər var. Məsələn, pensiya sistemində dayanıqlığı təmin etmək, yəni davamlı olaraq 20-30 il bu fondun pensiya təminatını reallaşdırmaq üçün ciddi islahatlara ehtiyac var.

Bu islahatlardan ən önəmlisi pensiya sistemində ədalətin bərpa olunmasıdır. Hazırda əksər  pensiyaçılar 400 manat ətrafında pensiya alır. Ancaq 10-15 min manat məbləğində pensiya alanlar da var. Həmin 10 min manatla 400 manatı toplayıb yarı böldükdə hər bir pensiyaçıya 5200 manat düşür.  Ancaq məsələ burasındadır ki, orta rəqəm reallığı əks etdirmir.

Mövcud pensiya məbləğindəki fərq problemini  aradan qaldırmaq və ədalətli bölgü sistemi formalaşdırmaq üçün bugünlərdə millət vəkili Vüqar Bayramovun səsləndirdiyi təklif çox önəmlidir. O təklif edir ki, hər il əmək pensiyasının indeksləşdirilməsi zamanı indeksasiya rəqəmi hamıya eyni məbləğdə şamil edilməməlidir.

Məsələn, indeksasiya faizi 10 faizdirsə, 400 manat pensiya alanın pensiyasını 20 faiz, 10 min manat pensiya alanın pensiyasını 2 faiz artıraq. Rəqəmlər şərtidir. Ancaq təklifin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, getdikcə təzadlı fərqlər həm aradan qalxsın, həm də pensiya sisteminin yükü azalsın. Bu istiqamətdə nəzərdə tuturlar ki, addımlar atsınlar”. 

Yaş həddinə gəldikdə isə ekspertin fikrincə, yaş həddinin artırılmasına heç bir əsas yoxdur:

“Rəsmi statistikaya görə, Azərbaycanda orta yaş ömrü 74 ildir. Ancaq indiki qanunvericiliyə görə, Azərbaycanda 65 yaşında pensiyaya çıxırlar, hökumət 77 yaşına qədər pensiyaya çıxan əhalini pensiya təminatı ilə əhatə etməlidir. Orta yaş həddi 77-ni keçdikdən sonra bu haqda düşünməyə dəyər. Yəni yaş həddinin artırılması ilə bağlı təkliflər gözlənilən deyil”.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: pensiya Akif Nəsirli

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin