BMT süni intellektin planetin təbii ehtiyatlarına mənfi təsirini araşdırıb

Bakı, 5 iyun, AZƏRTAC

Süni intellekt təkcə Yer kürəsində istiləşməni artıran istixana qazlarının narahatlıq doğuran miqdarını çoxaltmır, bu texnologiyanın ətraf mühitə təsiri həm də planetin təbii ehtiyatlarına mənfi təsir göstərə biləcək sürətlə genişlənir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu xəbərdarlıq BMT Universitetinin apardığı tədqiqatın nəticələrini şərh edən ekspertlər tərəfindən edilib.

Yekun hesabatda bildirilib ki, süni intellektlə işləyən qlobal infrastruktur olan data mərkəzləri 2030-cu ilə qədər ildə 945 teravatt-saat elektrik enerjisi istehlak edə bilər ki, bu da ümumilikdə 650 milyondan çox insanın yaşadığı Pakistan, Banqladeş və Nigeriyanın ümumi illik elektrik enerjisi istifadəsindən təxminən üç dəfə çoxdur.

Lakin bu, aysberqin yalnız görünən hissəsidir. Karbon izindən əlavə, data mərkəzləri tərəfindən istifadə edilən hər bir elektrik enerjisi vahidi soyutma və enerji istehsalı üçün “su izi”, habelə enerji istehsalı və təchizat zəncirləri ilə əlaqəli “torpaq izi” buraxır.

BMT Universitetinin araşdırmasına görə, süni intellektlə əlaqəli su istehlakı onilliyin sonuna qədər 1,3 milyard insanın əsas illik məişət ehtiyaclarına bərabər ola, torpaq izi isə 14.500 kvadrat kilometri keçə bilər. Bu, Cakarta metropoliten ərazisindən təxminən iki dəfə böyükdür.

Hesabatda süni intellektin ətraf mühitə təsirinin ölçülməsi üzrə kritik boşluq da vurğulanır. İstixana qazı tullantıları, xüsusən də böyük modellərin təlimi ilə əlaqəli olanlar önə çıxarılır, lakin bu yanaşma digər ətraf mühit xərclərini nəzərə almır. Bir mənada “yaşıl” hesab edilən, xüsusən də artıq resurs çatışmazlığı ilə üzləşən bölgələrdə həyata keçirilən layihələr digərlərində təzyiqi daha da artıra bilər. Məsələn, müəyyən bərpaolunan enerji mənbələrinə keçid karbon tullantılarını azalda bilər, lakin su istehlakını və torpaq istifadəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq potensialına malikdir.

İctimai müzakirələr əsasən qabaqcıl süni intellekt modellərinin təlimi üçün tələb olunan enerjiyə yönəlib, lakin tədqiqat gündəlik istifadənin ümumi enerji tələbatının təxminən 80-90 faizini təşkil etdiyini göstərir. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu miqyas təəccüblüdür: geniş istifadə olunan bir süni intellekt xidmətinin gündə təxminən 2,5 milyard sorğu emal etdiyi və hər il yüzlərlə giqavat-saat elektrik enerjisi sərf olunduğu təxmin edilir. Enerji istifadəsi də tapşırıqdan asılı olaraq geniş şəkildə dəyişir. Tək bir süni intellekt fotosunun yaradılması sadə mətn təsnifatının min qatından çox enerji tələb edə bilər, video istehsalı isə daha böyük resurslar tələb edir.

Səmərəliliyin təkcə yaxşılaşdırılması bu artan tələbləri kompensasiya edə bilməyəcək. Hesabatda, həmçinin aşağı xərclər və təkmilləşdirilmiş performansın daha yüksək istifadəyə səbəb olduğu və nəticədə ümumi resurs istehlakının artdığı “bərpa effekti” də diqqətə çatdırılır.

Qeyd olunub ki, süni intellekt infrastrukturunun ətraf mühitə təsirləri bərabər paylanmayıb. Texnologiyanın faydaları qlobal olsa da, onun xərcləri çox vaxt müəyyən bölgələrdə cəmləşib. Bəzi ölkələrdə data mərkəzləri artıq milli elektrik enerjisi istehlakının əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir və bu da enerji sistemlərinə təzyiq göstərir. Digərlərində isə genişlənən qurğular bəzən quraqlıq şəraitində su təchizatından daha çox istifadə edir.