BMT: Üç illik danışıqlardan sonra ölkələr pandemiyalar haqqında tarixi saziş imzalayıblar

Bakı, 18 aprel, AZƏRTAC

Cenevrədə ölkələr beynəlxalq ictimaiyyətin pandemiyalara hazırlığın artırılmasına yönəlmiş qlobal saziş layihəsi üzərində işi yekunlaşdırıblar. Sənəd qəbul olunmaq üçün mayda Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasına təqdim olunacaq.

AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) himayəsi altında üç ildən artıq davam edən danışıqların yekunu üzrə hazırlanmış saziş səhiyyə sahəsində gələcək qlobal təhdidlər qarşısında beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün çərçivələri müəyyən edir.

“Cenevrədə dünya ölkələri tarix yazırdı. Pandemiya haqqında Saziş üzrə konsensusa nail olmaqla, onlar sadəcə dünyanı daha təhlükəsiz etmək üçün nəsillərarası saziş imzalamadılar. Onlar həmçinin nümayiş etdirdilər ki, çoxtərəflilik canlı və sağlamdır və bizim parçalanmış dünyamızda ölkələr hələ də ümumi zəmin tapmaq və ortaq təhdidlərə ortaq cavab vermək üçün birlikdə işləyə bilər”, - deyə ÜST-ün Baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus bildirib.

Qeyd edək ki, danışıqlar 2021-ci ilin dekabrında, COVID-19 pandemiyasının qızğın çağında, ÜST-ə üzv dövlətlərin mümkün qədər tez vaxtda hüquqi qüvvəyə malik beynəlxalq alətin yaradılması zərurəti barədə razılığa gəldiyi və Hökumətlərarası Danışıqlar Orqanını (HDO) formalaşdırdığı vaxt başlayıb.

13 rəsmi raunddan sonra danışıqlar prosesi 2025-ci il aprelin 16-da konsensusla başa çatıb.

Təklif olunan sazişin əsas elementlərinə pandemiyaların qarşısının alınmasında “Vahid sağlamlıq” konsepsiyasına sadiqlik (bu sahələrin inteqrasiya yolu ilə insan, heyvan və ekosistemlərin sağlamlığının optimallaşdırılmasına yanaşma), milli səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi, səhiyyə sahəsində fövqəladə hallar üçün əlaqələndirici maliyyə mexanizminin və qlobal təchizat zənciri və logistika şəbəkəsinin yaradılması daxildir. Müqavilə layihəsində, həmçinin patogenlərin idarə edilməsi, texnologiya və bilik ötürülməsinin dəstəklənməsi, ölkələr üçün təlim və potensialın artırılması üçün yeni sistem təklif edilir.

Mətndə daha sonra dövlətlərin ictimai səhiyyə ilə bağlı qərarlarda milli suverenliyi bir daha təsdiq edilir. Burada açıq şəkildə göstərilir ki, sazişdə heç nə ÜST-ə karantinin tətbiq edilməsi, peyvənd kampaniyalarının və ya sərhədlərin bağlanması kimi ictimai səhiyyə sahəsində tədbirlər görmək səlahiyyəti vermir.

İndi layihə mayın 19-da başlamalı olan BMT-nin qlobal səhiyyə məsələləri üzrə ən yüksək forumu olan 78-ci Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasına təqdim ediləcək. Qəbul olunduğu təqdirdə, sənəd ayrı-ayrı ölkələr tərəfindən ratifikasiya olunacaq.

Mətbuatın məlumatına görə, ABŞ danışıqların final raundunda iştirak etməyib. Yanvar ayında Birləşmiş Ştatlar Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatından çıxdığını və yeni paktla bağlı olmayacağını açıqladı.

“Bu nailiyyət sadəcə diplomatik uğur deyil. Bu, sizin möhkəmliyinizi, birliyinizi və bütün dünyada insanların sağlamlığı və rifahı naminə sarsılmaz sadiqliyi əks etdirir”, - deyə ÜST-ün Baş direktoru görüşün sonunda çıxış edərək bildirib.

Cənubi Afrikanın Hökumətlərarası Danışıqlar orqanının həmsədri Preşes Matsoso nəticəni səhiyyə sahəsində ədalət nöqteyi-nəzərindən irəliləyiş adlandırıb.

“Danışıqlar çətin idi və uzun sürdü. Lakin bu möhtəşəm səylər hamı tərəfdən virusların sərhəd tanımadığını, hamı təhlükəsiz olmayana qədər heç kimin pandemiyadan sığorta olunmadığını anlaması ilə dəstəklənirdi”, - deyə o bildirib.

Razılaşma qlobal səhiyyə sistemlərində zəiflikləri və diaqnostika, müalicə və peyvəndlərə çıxışda açıq-aşkar bərabərsizlikləri üzə çıxaran COVID-19 pandemiyasına cavab oldu. Virus bütün dünyada təxminən yeddi milyon insanın həyatına son qoydu, iqtisadiyyatlara ciddi ziyan vurdu və bütün dünyada səhiyyə xidmətlərinə böyük bir problem yaratdı.

Eyni zamanda, pandemiya tarixdə ən böyük peyvənd kampaniyasına səbəb oldu: 2023-cü ilin aprel ayına qədər bütün dünyada 13,3 milyard dozadan çox peyvənd vuruldu.