Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Zülalla ən zəngin çərəz

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

BMT Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Gününün əhəmiyyətini vurğulayıb

BMT Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Gününün əhəmiyyətini vurğulayıb

Icma.az, Azertag saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bakı, 5 noyabr, AZƏRTAC

Noyabrın 5-də qeyd edilən Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Günü 2015-ci ilin dekabr ayında BMT Baş Assambleyası tərəfindən Yaponiyanın təşəbbüsü ilə təsis olunub. Seysmik cəhətdən aktiv bölgədə yerləşən Yaponiya sunaminin qarşısının alınması və cavab tədbirləri sahəsində əhəmiyyətli təcrübəyə malikdir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, BMT-nin bu günü təsis etməsinin bir neçə məqsədi var idi. Əsas məqsəd ictimaiyyətin və hökumətin sunami kimi dağıdıcı təbii fenomen barədə məlumatlılığını artırmaqdır. Digər vacib məqsəd isə onların dağıdıcı və ölümcül nəticələrini azaltmaq üçün praktik tədbirlər hazırlamaqdır. Bu sahədə təşəbbüslər 2005-ci ildə, beynəlxalq ictimaiyyət fəlakət risklərinin azaldılması üzrə razılaşmaları həyata keçirməyə başladığı zaman fəal şəkildə təşviq olunmağa başladı.

Əlamətdar Günün tarixi isə Yaponiyanın təklifi ilə seçilib. Bu, 5 noyabr 1854-cü ildə sunami təhlükəsini görüb kəndliləri xəbərdar etmək üçün əkinlərini yandıran bir fermerin hekayəsi olan “İnamura-no-hi” ilə bağlıdır. Bunun sayəsində kəndlilər xilas olunub və fermerin özü sonradan dağıdılmış yaşayış məntəqəsinin bərpasında fəal iştirak edib.

Sunami suyun dərinliyində genişmiqyaslı pozuntular nəticəsində yaranan okeanın cazibə dalğalarıdır. Terminin özü yaponca “tsu” (liman) və “nami” (dalğa) sözlərindən gəlir. Tipik fırtına dalğalarından fərqli olaraq, sunami yalnız səthə deyil, bütün okeana da təsir göstərir. Bu dalğalar yüzlərlə kilometrə qədər uzana və saatda 700 kilometrdən çox sürətlə hərəkət edə bilər.

Dalğanın hündürlüyü həmişə sunaminin dağıdıcı gücünün əsas göstəricisi deyil. Bəzən onlarla metrə çatan hətta daha kiçik dalğalar da güclü qabarma-çəkilmələrə səbəb ola bilər. Nəticədə sahil ərazilərini su basır.

Sunaminin əsas səbəbi 7 və daha çox maqnitudalı sualtı zəlzələlərdir. Belə ki, 80%-dən çox hallarda bu zəlzələlər nəhəng dalğaların mənbəyidir. Lakin, sunamilər həm də sürüşmələr, vulkan püskürmələri, buzlaq çökmələri və ya okeana meteorit düşməsi kimi digər hadisələrlə də bağlı ola bilər.

XX əsrdə 58 dağıdıcı sunami qeydə alınıb və 260 mindən çox insan həlak olub. Ən faciəli hadisə Sumatra sahillərində 9 bal gücündə zəlzələnin yaratdığı 2004-cü ildə Hind okeanında baş verən sunami olub. Dalğalar Hind və Sakit okeanlarını bürüyərək 14 ölkəyə böyük ziyan vurub. Ən çox İndoneziya, Tailand, Hindistan və Şri-Lanka zərər çəkib. Bu ölkələrdə ölənlərin sayı 230 mini keçib.

Alimlər qeyd edirlər ki, XXI əsrdə bu cür fəlakətlər arasındakı fasilələr azalıb. 2006, 2007 və 2009-cu illərdə yeni sunamilər qeydə alınıb. 2011-ci ildə Yaponiyada baş verən zəlzələ yenidən dağıdıcı dalğalara səbəb olub və 15 mindən çox insanın həyatına son qoyub, habelə Fukuşima AES-də qəza baş verib.

Təhlükənin miqyasını qəbul edən qlobal birlik seysmoqrafik stansiyalar və monitorinq mərkəzlərini əhatə edən beynəlxalq sunami xəbərdarlıq sistemi yaradıb. Onların əsas məqsədi sahil ərazilərinə vaxtında məlumat verməkdir. Risk zonalarında yaşayan əhali üçün milli xəbərdarlıq və təxliyə sistemləri, təhsil proqramları və təlimlər də vacibdir.

BMT-nin hesablamalarına görə, 2030-cu ilə qədər dünya əhalisinin təxminən yarısı daşqınlara, fırtınalara və sunamilərə meylli ərazilərdə yaşayacaq. Buna görə də, davamlı infrastruktura, erkən xəbərdarlıq sistemlərinə investisiya qoymaq və ictimai məlumatlılığı artırmaq həyat və rifahın qorunması üçün çox vacibdir.

Baş Assambleya üzv dövlətləri, BMT qurumlarını, regional və beynəlxalq təşkilatları və vətəndaş cəmiyyətini sunami haqqında biliklərin artırılmasına və itkilərin sayının azaldılmasına töhfə verərək bu əlamətdar günü qeyd etməyə çağırır.

2022-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Fəlakət Risklərinin Azaldılması Ofisi sunamiyə meylli bölgələrin sakinlərini təlimlərdə və təxliyə yürüşlərində iştirak etməyə təşviq edən “GetToHighGround” kampaniyasına başlayıb. Bu cür təşəbbüslər fövqəladə hallara hazırlığın gücləndirilməsinə və daha çox insanın fəlakət risklərinin azaldılması fəaliyyətlərinə cəlb olunmasına kömək edir.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:185
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 05 Noyabr 2025 12:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see319

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see290

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see288

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see283

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see234

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see232

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see231

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see226

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see225

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see217

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see213

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see208

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see204

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see193

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see187

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see184

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see181

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see180

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see176

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri