Icma.az
close
up
RU
BMT Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Gününün əhəmiyyətini vurğulayıb

BMT Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Gününün əhəmiyyətini vurğulayıb

Icma.az, Azertag saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bakı, 5 noyabr, AZƏRTAC

Noyabrın 5-də qeyd edilən Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Günü 2015-ci ilin dekabr ayında BMT Baş Assambleyası tərəfindən Yaponiyanın təşəbbüsü ilə təsis olunub. Seysmik cəhətdən aktiv bölgədə yerləşən Yaponiya sunaminin qarşısının alınması və cavab tədbirləri sahəsində əhəmiyyətli təcrübəyə malikdir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, BMT-nin bu günü təsis etməsinin bir neçə məqsədi var idi. Əsas məqsəd ictimaiyyətin və hökumətin sunami kimi dağıdıcı təbii fenomen barədə məlumatlılığını artırmaqdır. Digər vacib məqsəd isə onların dağıdıcı və ölümcül nəticələrini azaltmaq üçün praktik tədbirlər hazırlamaqdır. Bu sahədə təşəbbüslər 2005-ci ildə, beynəlxalq ictimaiyyət fəlakət risklərinin azaldılması üzrə razılaşmaları həyata keçirməyə başladığı zaman fəal şəkildə təşviq olunmağa başladı.

Əlamətdar Günün tarixi isə Yaponiyanın təklifi ilə seçilib. Bu, 5 noyabr 1854-cü ildə sunami təhlükəsini görüb kəndliləri xəbərdar etmək üçün əkinlərini yandıran bir fermerin hekayəsi olan “İnamura-no-hi” ilə bağlıdır. Bunun sayəsində kəndlilər xilas olunub və fermerin özü sonradan dağıdılmış yaşayış məntəqəsinin bərpasında fəal iştirak edib.

Sunami suyun dərinliyində genişmiqyaslı pozuntular nəticəsində yaranan okeanın cazibə dalğalarıdır. Terminin özü yaponca “tsu” (liman) və “nami” (dalğa) sözlərindən gəlir. Tipik fırtına dalğalarından fərqli olaraq, sunami yalnız səthə deyil, bütün okeana da təsir göstərir. Bu dalğalar yüzlərlə kilometrə qədər uzana və saatda 700 kilometrdən çox sürətlə hərəkət edə bilər.

Dalğanın hündürlüyü həmişə sunaminin dağıdıcı gücünün əsas göstəricisi deyil. Bəzən onlarla metrə çatan hətta daha kiçik dalğalar da güclü qabarma-çəkilmələrə səbəb ola bilər. Nəticədə sahil ərazilərini su basır.

Sunaminin əsas səbəbi 7 və daha çox maqnitudalı sualtı zəlzələlərdir. Belə ki, 80%-dən çox hallarda bu zəlzələlər nəhəng dalğaların mənbəyidir. Lakin, sunamilər həm də sürüşmələr, vulkan püskürmələri, buzlaq çökmələri və ya okeana meteorit düşməsi kimi digər hadisələrlə də bağlı ola bilər.

XX əsrdə 58 dağıdıcı sunami qeydə alınıb və 260 mindən çox insan həlak olub. Ən faciəli hadisə Sumatra sahillərində 9 bal gücündə zəlzələnin yaratdığı 2004-cü ildə Hind okeanında baş verən sunami olub. Dalğalar Hind və Sakit okeanlarını bürüyərək 14 ölkəyə böyük ziyan vurub. Ən çox İndoneziya, Tailand, Hindistan və Şri-Lanka zərər çəkib. Bu ölkələrdə ölənlərin sayı 230 mini keçib.

Alimlər qeyd edirlər ki, XXI əsrdə bu cür fəlakətlər arasındakı fasilələr azalıb. 2006, 2007 və 2009-cu illərdə yeni sunamilər qeydə alınıb. 2011-ci ildə Yaponiyada baş verən zəlzələ yenidən dağıdıcı dalğalara səbəb olub və 15 mindən çox insanın həyatına son qoyub, habelə Fukuşima AES-də qəza baş verib.

Təhlükənin miqyasını qəbul edən qlobal birlik seysmoqrafik stansiyalar və monitorinq mərkəzlərini əhatə edən beynəlxalq sunami xəbərdarlıq sistemi yaradıb. Onların əsas məqsədi sahil ərazilərinə vaxtında məlumat verməkdir. Risk zonalarında yaşayan əhali üçün milli xəbərdarlıq və təxliyə sistemləri, təhsil proqramları və təlimlər də vacibdir.

BMT-nin hesablamalarına görə, 2030-cu ilə qədər dünya əhalisinin təxminən yarısı daşqınlara, fırtınalara və sunamilərə meylli ərazilərdə yaşayacaq. Buna görə də, davamlı infrastruktura, erkən xəbərdarlıq sistemlərinə investisiya qoymaq və ictimai məlumatlılığı artırmaq həyat və rifahın qorunması üçün çox vacibdir.

Baş Assambleya üzv dövlətləri, BMT qurumlarını, regional və beynəlxalq təşkilatları və vətəndaş cəmiyyətini sunami haqqında biliklərin artırılmasına və itkilərin sayının azaldılmasına töhfə verərək bu əlamətdar günü qeyd etməyə çağırır.

2022-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Fəlakət Risklərinin Azaldılması Ofisi sunamiyə meylli bölgələrin sakinlərini təlimlərdə və təxliyə yürüşlərində iştirak etməyə təşviq edən “GetToHighGround” kampaniyasına başlayıb. Bu cür təşəbbüslər fövqəladə hallara hazırlığın gücləndirilməsinə və daha çox insanın fəlakət risklərinin azaldılması fəaliyyətlərinə cəlb olunmasına kömək edir.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:212
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 05 Noyabr 2025 12:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see348

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see346

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see337

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see336

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see320

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see315

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see303

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see301

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see300

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see297

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see287

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see286

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see279

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see269

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see267

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see259

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see254

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see239

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see234

Nəhəng gəmidə NAMƏLUM XƏSTƏLİK yayıldı 150 yə yaxın insanda QORXULU ƏLAMƏTLƏR

20 Noyabr 2026 15:17see210
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri