Icma.az
close
up
RU
BMT Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Gününün əhəmiyyətini vurğulayıb

BMT Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Gününün əhəmiyyətini vurğulayıb

Icma.az, Azertag saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bakı, 5 noyabr, AZƏRTAC

Noyabrın 5-də qeyd edilən Ümumdünya Sunami Maarifləndirmə Günü 2015-ci ilin dekabr ayında BMT Baş Assambleyası tərəfindən Yaponiyanın təşəbbüsü ilə təsis olunub. Seysmik cəhətdən aktiv bölgədə yerləşən Yaponiya sunaminin qarşısının alınması və cavab tədbirləri sahəsində əhəmiyyətli təcrübəyə malikdir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, BMT-nin bu günü təsis etməsinin bir neçə məqsədi var idi. Əsas məqsəd ictimaiyyətin və hökumətin sunami kimi dağıdıcı təbii fenomen barədə məlumatlılığını artırmaqdır. Digər vacib məqsəd isə onların dağıdıcı və ölümcül nəticələrini azaltmaq üçün praktik tədbirlər hazırlamaqdır. Bu sahədə təşəbbüslər 2005-ci ildə, beynəlxalq ictimaiyyət fəlakət risklərinin azaldılması üzrə razılaşmaları həyata keçirməyə başladığı zaman fəal şəkildə təşviq olunmağa başladı.

Əlamətdar Günün tarixi isə Yaponiyanın təklifi ilə seçilib. Bu, 5 noyabr 1854-cü ildə sunami təhlükəsini görüb kəndliləri xəbərdar etmək üçün əkinlərini yandıran bir fermerin hekayəsi olan “İnamura-no-hi” ilə bağlıdır. Bunun sayəsində kəndlilər xilas olunub və fermerin özü sonradan dağıdılmış yaşayış məntəqəsinin bərpasında fəal iştirak edib.

Sunami suyun dərinliyində genişmiqyaslı pozuntular nəticəsində yaranan okeanın cazibə dalğalarıdır. Terminin özü yaponca “tsu” (liman) və “nami” (dalğa) sözlərindən gəlir. Tipik fırtına dalğalarından fərqli olaraq, sunami yalnız səthə deyil, bütün okeana da təsir göstərir. Bu dalğalar yüzlərlə kilometrə qədər uzana və saatda 700 kilometrdən çox sürətlə hərəkət edə bilər.

Dalğanın hündürlüyü həmişə sunaminin dağıdıcı gücünün əsas göstəricisi deyil. Bəzən onlarla metrə çatan hətta daha kiçik dalğalar da güclü qabarma-çəkilmələrə səbəb ola bilər. Nəticədə sahil ərazilərini su basır.

Sunaminin əsas səbəbi 7 və daha çox maqnitudalı sualtı zəlzələlərdir. Belə ki, 80%-dən çox hallarda bu zəlzələlər nəhəng dalğaların mənbəyidir. Lakin, sunamilər həm də sürüşmələr, vulkan püskürmələri, buzlaq çökmələri və ya okeana meteorit düşməsi kimi digər hadisələrlə də bağlı ola bilər.

XX əsrdə 58 dağıdıcı sunami qeydə alınıb və 260 mindən çox insan həlak olub. Ən faciəli hadisə Sumatra sahillərində 9 bal gücündə zəlzələnin yaratdığı 2004-cü ildə Hind okeanında baş verən sunami olub. Dalğalar Hind və Sakit okeanlarını bürüyərək 14 ölkəyə böyük ziyan vurub. Ən çox İndoneziya, Tailand, Hindistan və Şri-Lanka zərər çəkib. Bu ölkələrdə ölənlərin sayı 230 mini keçib.

Alimlər qeyd edirlər ki, XXI əsrdə bu cür fəlakətlər arasındakı fasilələr azalıb. 2006, 2007 və 2009-cu illərdə yeni sunamilər qeydə alınıb. 2011-ci ildə Yaponiyada baş verən zəlzələ yenidən dağıdıcı dalğalara səbəb olub və 15 mindən çox insanın həyatına son qoyub, habelə Fukuşima AES-də qəza baş verib.

Təhlükənin miqyasını qəbul edən qlobal birlik seysmoqrafik stansiyalar və monitorinq mərkəzlərini əhatə edən beynəlxalq sunami xəbərdarlıq sistemi yaradıb. Onların əsas məqsədi sahil ərazilərinə vaxtında məlumat verməkdir. Risk zonalarında yaşayan əhali üçün milli xəbərdarlıq və təxliyə sistemləri, təhsil proqramları və təlimlər də vacibdir.

BMT-nin hesablamalarına görə, 2030-cu ilə qədər dünya əhalisinin təxminən yarısı daşqınlara, fırtınalara və sunamilərə meylli ərazilərdə yaşayacaq. Buna görə də, davamlı infrastruktura, erkən xəbərdarlıq sistemlərinə investisiya qoymaq və ictimai məlumatlılığı artırmaq həyat və rifahın qorunması üçün çox vacibdir.

Baş Assambleya üzv dövlətləri, BMT qurumlarını, regional və beynəlxalq təşkilatları və vətəndaş cəmiyyətini sunami haqqında biliklərin artırılmasına və itkilərin sayının azaldılmasına töhfə verərək bu əlamətdar günü qeyd etməyə çağırır.

2022-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Fəlakət Risklərinin Azaldılması Ofisi sunamiyə meylli bölgələrin sakinlərini təlimlərdə və təxliyə yürüşlərində iştirak etməyə təşviq edən “GetToHighGround” kampaniyasına başlayıb. Bu cür təşəbbüslər fövqəladə hallara hazırlığın gücləndirilməsinə və daha çox insanın fəlakət risklərinin azaldılması fəaliyyətlərinə cəlb olunmasına kömək edir.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:200
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 05 Noyabr 2025 12:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri