Buğda istehsalında kritik vəziyyət: Qiymətlər artacaq?

2024/2025-ci illər üzrə dünya buğda istehsalı proqnozunu mart ayı ilə müqayisədə 1,3 milyon ton artaraq 2,868 milyon tona çatıb.

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesabatında qeyd olunub.Qeyd olunur ki, şimali Avropa ölkələrində buğda istehsalı sabitdir, Aİ-nin ümumi istehsalının 12 % artaraq 135,5 milyon tona çatacağı gözlənilir. 

Rusiyada rütubətin az olması və əkin sahələrinin azalması, Ukraynadakı müharibə səbəbiylə daha az məhsul əldə etmə ehtimalı və ABŞ-də məhsuldarlığın aşağı olması kimi amillərə görə 2025-ci ildə ümumi buğda istehsalının əvvəlki illə eyni olacağı gözlənilir.

Kanadada əkin may ayında aparılır, Hindistanda isə dövlətin yaxşı təşviqi sayəsində 2025-ci ildə istehsal 115,4 milyon tona çatacaq. ABŞ-də buğda istehsalının 52,5 milyon ton, Kanadada 35 milyon ton, Rusiyada isə 2 faiz azalaraq 80 milyon ton olacağı gözlənilir.

Böyük alıcılar daha az buğda alacaqlar

Çin aprel ayında ABŞ-dən buğda idxalını 3,5 milyon tona qədər azaldıb, qlobal bazarlar buna necə cavab verəcək? 2024-cü ildə Çin ABŞ-dən 13,6 milyon ton buğda idxal edirdisə, bu il 10 milyon ton az idxal edəcəyi gözlənilir.

ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə (USDA) görə, buğda ticarəti əvvəlki ilə nisbətən 9 faiz azalacaq, çünki Çin və Pakistan kimi əsas alıcılar idxalı azaldır, bu ölkələrdən istehsalı artırır və ticarəti isə azaldır.

ABŞ-nin buğda ixracının 26,5 milyon tona, Ukraynanın 18,6 milyon tona, Rusiyanın ixracının isə 55 milyon tondan 44 milyon tona düşəcəyi gözlənilir. 
2015-ci ildən bəri ən aşağı buğda ehtiyatına baxmayaraq, anbarlarda hələ də 260,7 milyon ton ehtiyat var. Hazırda 195 milyon ton olan qlobal buğda ticarətinin əvvəlki mövsümlə müqayisədə 7,2 % azalacağı gözlənilir.

Dəyişən qidalanma vərdişləri və zülal istehsalındakı inkişaflar qidada bəzi taxıllara olan marağın azalmasına səbəb olur. Buğda, qarğıdalı, arpa və düyü kimi taxıl məhsullarında ümumi ticarətinin 7 faiz azalacağı gözlənilir. Çinin 2025-ci ildə 65 faiz az qarğıdalı idxal edəcəyi proqnozlaşdırılır.

ABŞ: "Buğdanın qiyməti düşəcək"

Beynəlxalq bazarlar Trampın hakimiyyətə gəlişindən bəri ucuzlaşır, Fyuçers taxıl  bazarında buğda 242 avrodan mart ayında 225,50 avroya düşüb.
Trampın tarif müharibəsi taxıl ticarətinə də təsir edir, Çin ABŞ-nin buğda və qarğıdalıya 15 faiz, soya, ət və süd məhsullarına isə 10 faiz rüsum tətbiq edir. Rusiyanın ixrac limanlarında qiymət artımları zəif tələb səbəbindən müvəqqəti olaraq dayanıb.

ABŞ Kənd Təsərrüfatı Departamenti 2025-ci il buğda məhsulunun 3,4 milyon ton artaraq 797,2 milyon ton olduğunu açıqlayıb, eyni zamanda qiymətinin azalacağını da proqnozlaşdırır. 

ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Avstraliyanın buğda istehsalı 

məhsuldarlığının 2,1 milyon ton artaraq 34,1 milyon tona, Argentinanın buğda məhsuldarlığının 18,5 milyon ton, Ukraynanın buğda məhsuldarlığının isə 23,4 milyon ton artdığını açıqlayıb.Aİ-nin buğda ixracının 30 % azalaraq 27 milyon tona düşəcəyi gözlənilir. Buna səbəb Fransada məhsulun zəif olmasıdır.

Rusiya: "Buğdadan qazanc əldə etmirik, qiyməti artıracağıq"

Rusiyanın istehsalı düşür, eynilə Ukraynada da buğdanın qiyməti Fransanın qiymətinə çox yaxındır. Rusiya aprelin 30-dan buğda ixracına hər ton üçün 19,32 dollar vergi tətbiq edib. Rusiya buğdası 248 dollardan satılır. FAO-nun məlumatına görə, yağışın olmaması səbəbindən Yaxın Şərqi Asiyada istehsal həm İranda, həm də Türkiyədə aşağı olacaq. 

Suvarma olmayan Şimali Afrikada quraqlıq səbəbiylə istehsal 5 illik orta göstəricidən aşağı olacaq, Əlcəzair və Mərakeşdə isə istehsal azalacaq, Misirdə dövlət dəstəyi sayəsində hasilatın artması gözlənilir.Argentinada məhsuldarlığın bir qədər azalmasına baxmayaraq, məhsuldarlığın artması ehtimalı var. Çində son beş ildə 140 milyon ton hasilat gözlənilir.

FAO-nun ehtiyatlı rəqəmlərinə baxmayaraq, Beynəlxalq Taxıl Şurasının (IGC) Aprel Taxıl Bazarı Hesabatında 2025/26 mövsümündə rekord taxıl istehsalının olacağı, lakin ehtiyatların son 12 ildə ən aşağı səviyyədə olacağı proqnozlaşdırılır. 

2025/26 mövsümündə dünya üzrə ümumilikdə 2 milyard 303 milyon ton taxıl istehsalı gözlənilir. Bu, illik 70 milyon ton artım deməkdir. Ümumi istehlak təxmini 2 milyard 328 milyon tona endirilib.IGC 2025-ci ildə qlobal buğda məhsulunu 806 milyon tona çatdırıb, buğda ticarətinin isə 201 milyon ton olacağını proqnozlaşdırır.

İstehlak tələbinin azalmasına baxmayaraq, son ehtiyatlar 580 milyon tona qədər artırıldı. Taxıl ticarətinin təxmini 418 milyon ton olduğu açıqlandı.
Keçən il Çikaqo Birjasında buğdanın hər tonu 238 dollara, Rusiya isə buğdanı 205 dollara qədər satırdı. Rusiya rəsmiləri deyirlər ki, rus buğdasının “ucuz” olması ilə bağlı təsəvvürlər dəyişəcək və daha buğdanı ucuz satmayacaqlar. 

Rusiya 2022-ci ildə 157,6 milyon ton buğda istehsal edib, 2024-cü ildə bu rəqəm 128,8 milyon tona düşüb. Rusiya Sənaye və Ticarət Palatasının Kənd Təsərrüfatı Komitəsinin sədri Petr Chekmarev, "2025-ci ildə buğda istehsalının 120 milyon tondan aşağı düşə biləcəyini" açıqlayıb. Zəif gəlirlilik Rusiya buğdası üçün ən böyük problemdir. Dövlət məmurları “2024-cü ildə taxıl istehsalından heç bir qazanc əldə edə bilmədik, fermerlər əvvəlki kimi taxıl istehsal etmək istəmir” deyərək, qiymətləri qaldırmaq, mənfəəti artırmaq üçün yollar axtarmaq istəyirlər. Fermerlər daha az məhsul istifadə edir, məhsuldarlıq aşağı düşür, müasir kənd təsərrüfatı texnikalarının satışı azalır.

Rusiyanın "qızıl buğda dövrü" başa çata bilərmi? 

Chekmarevin sözlərinə görə,2025-ci ilə qədər Rusiyada 70 min ədəd az gübrə satılıb.

Nigar Abdullayeva
"Cebheinfo.az"