Buz dövrləri nə üçün hər 100 min ildən bir təkrarlanır?

Alimlər orta pleystosen keçidini günəş radiasiyasındakı cüzi dəyişikliklərlə əlaqələndiriblər. Şimali Atlantikanın qərb küləklərinin yerdəyişməsi yağıntıların paylanmasını dəyişib və buz təbəqələrinin böyüməsini gücləndirib. 40 min illik dövrlərdən 100 min illik dövrlərə keçid atmosfer, okean və buzun qarşılıqlı təsiri vasitəsilə tədricən baş verib. 
Bizim.Media xəbər verir ki, nəticələr "Nature Communications" jurnalında dərc olunub.
Orta pleystosen keçidi dövrü təxminən 1,2 milyon ildən 650 min il əvvələ qədər davam edib. Bu müddət ərzində buzlaşmaların adi ritmi dəyişdi: təxminən 41 min illik dövrlərin əvəzinə təqribən 100 min illik dövrlər üstünlük təşkil etməyə başladı.
 

Eyni zamanda, Yerin əsas orbital rəqsləri (günəş istiliyinin miqdarına təsir edən parametrlər) əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməmişdi. Bu o deməkdir ki, keçidin səbəbi iqlim sisteminin nisbətən zəif xarici siqnallara reaksiyasında gizlənirdi.

Tədqiqatçılar Portuqaliya sahilləri yaxınlığındakı dəniz çöküntülərindəki tozcuqları öyrəniblər. Onlar bitki örtüyünün tərkibinə əsasən qış yağıntılarının dəyişməsini və qərb küləklərinin vəziyyətini bərpa ediblər. Bu məlumatlar iqlim modelləri və digər paleoiqlim qeydləri ilə müqayisə edilib.
930-790 min il əvvəlki interval əsas rol oynayıb. Həmin vaxt günəş radiasiyasının mövsümi tərəddüdlərinin amplitudası azaldı. Qərb küləkləri cənula sürükləndi və Şimal yarımkürəsinin orta enlikləri nəzərəçarpacaq dərəcədə quruşdu.
Quraqlıq səbəbindən daha şimal regionlarında qar zəif əriyirdi. Skandinaviya və şimal-şərqi Kanadadakı buz təbəqələri daha qalın və dayanıqlı ola bilərdi. Daha sonra, təxminən 790 min il əvvəldən sonra radiasiyanın mövsümi tərəddüdləri yenidən gücləndi. Küləklər şimala doğru yer dəyişdi və buz təbəqələrinə daha çox nəql etməyə başladı ki, bu da onların böyüməsini dəstəklədi.
 

Beləliklə, iqlim keçidi kəskin dönüş nəticəsində deyil, tədricən baş verən proseslər zənciri vasitəsilə baş tutdu. Kiçik orbital dəyişikliklər günəş istiləşməsinə təsir edir, o da küləklərin vəziyyətini, küləklər isə yağıntının paylanmasını və buzların inkişafını dəyişirdi.

Alimlər göstəriblər ki, 40 min illik buz dövrlərindən 100 min illik dövrlərə keçid günəş radiasiyasındakı cüzi dəyişikliklərin təsiri altında Şimali Atlantikanın qərb küləklərinin yenidən qurulması ilə bağlıdır.
Küləklərin yerdəyişməsi əvvəlcə orta enlikləri qurutdu və dayanıqlı buz təbəqələrinin böyüməsinə kömək etdi, daha sonra isə onlara nəmliyin axınını gücləndirdi. Atmosfer və iqlim proseslərinin tədricən zənciri təxminən bir milyon il əvvəl yeni buzlaşma ritmini möhkəmləndirdi.
Bizim.Media