Icma.az
close
up
RU
Cəbrayıl işğalın dağıntılarından dirçəliş modelinə

Cəbrayıl işğalın dağıntılarından dirçəliş modelinə

Icma.az xəbər verir, Yeniazerbaycan saytına əsaslanaraq.

Cəbrayılın son onilliklərdə keçdiyi tarixi yol bir rayonun taleyindən daha
geniş məna daşıyır. İşğal, məcburi köçkünlük, ağır insan və maddi itkilər,
ardınca azadlıq və yenidənqurma prosesi Cəbrayılın timsalında dağıdılmış
ərazilərin bərpasının miqyasını və mürəkkəbliyini göstərir.
İşğaldan əvvəl 1050 kvadratkilometr ərazini əhatə edən Cəbrayıl
rayonunun əhalisi təxminən 52 min nəfər idi. Rayonun sosial infrastrukturu
kifayət qədər geniş idi: burada 72 ümumtəhsil məktəbi, 8 xəstəxana, 150
mədəniyyət ocağı və 132 tarixi abidə fəaliyyət göstərirdi. İşğal nəticəsində
rayonun yaşayış məntəqələri və ictimai infrastrukturu dağıntılara məruz
qaldı, iqtisadi potensialı sıradan çıxdı. Rəsmi məlumatlarda işğal
nəticəsində Cəbrayıl rayonuna dəymiş ziyanın 13,928 milyard ABŞ dolları
olduğu göstərilir. Bu göstərici yalnız dağıdılmış əmlakın dəyərini ifadə etmir.
Uzunmüddətli işğal əhalinin doğma ərazilərdən məcburi köçürülməsi,
iqtisadi fəaliyyətin dayanması, sosial infrastruktura çıxışın itirilməsi və tarixi-
mədəni irsin zədələnməsi kimi çoxşaxəli nəticələr doğurdu.
Cəbrayılın işğal tarixini yalnız iqtisadi rəqəmlərlə izah etmək mümkün deyil.
Birinci Qarabağ müharibəsində rayonun 362 sakini şəhid olub, 191 nəfər
əlil olub. Altı Cəbrayıl sakininin Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq
görülməsi isə həmin dövrün insan amilini və hərbi itkilərin miqyasını
göstərən faktlardandır. Bu baxımdan işğalın nəticələrini iki əsas istiqamətdə
qiymətləndirmək mümkündür: bir tərəfdən ərazi və infrastruktur itkisi, digər
tərəfdən isə uzunmüddətli sosial-humanitar nəticələr. İkinci amil xüsusilə
əhəmiyyətlidir. Çünki dağıdılmış binaları sonradan yenidən tikmək mümkün
olsa da, uzun illər doğma torpaqdan uzaqda yaşamağın yaratdığı sosial
nəticələrin aradan qaldırılması daha mürəkkəb prosesdir.
Cəbrayılın işğaldan azad edilməsi rayonun tarixində prinsipial dönüş
yaratdı. Lakin hərbi azadlıq avtomatik olaraq sosial və iqtisadi həyatın
bərpası demək deyildi. Əksinə, qarşıda daha uzunmüddətli və sistemli bir
proses dayanırdı: minalardan təmizləmə, infrastrukturun yenidən
qurulması, yaşayış məntəqələrinin planlaşdırılması, iqtisadi fəaliyyətin
bərpası və əhalinin mərhələli şəkildə geri qayıdışının təmin edilməsi. Məhz
buna görə Cəbrayılın postmüharibə dövründəki inkişafını yalnız tikinti
layihələrinin sayı ilə deyil, ərazinin bütöv şəkildə yenidən həyata
qaytarılması kontekstində qiymətləndirmək daha doğru olar.

Bu gün Cəbrayılda aparılan quruculuq işlərinin əsas xüsusiyyəti kompleks
yanaşmadır. Yeni yolların və kommunikasiyaların çəkilməsi, sosial
obyektlərin yaradılması, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və
iqtisadi fəaliyyət üçün şəraitin formalaşdırılması bir-birini tamamlayan
proseslərdir. Burada əsas məsələ yalnız dağıdılmış obyektlərin əvvəlki
formada bərpası deyil. Yeni mərhələnin məqsədi müasir tələblərə cavab
verən yaşayış və iqtisadi mühit yaratmaqdır. Bu yanaşma Cəbrayılın
gələcək inkişafında nəqliyyat, logistika, kənd təsərrüfatı, sənaye və digər
sahələrin rolunu artırmaq üçün imkan yaradır.
Digər mühüm istiqamət isə insan amilidir. Şəhər və kəndlərin dirçəlişi
həmin ərazilərdə daimi həyatın bərpasından keçir. Buna görə qayıdış
prosesi yalnız mənzillə təmin olunma məsələsi deyil. Təhsil, səhiyyə,
məşğulluq, sosial xidmətlər və gündəlik həyat üçün zəruri şəraitin
yaradılması qayıdışın davamlılığını müəyyən edən əsas amillərdir.
Cəbrayılın dirçəlişinin digər mühüm tərəfi tarixi-mədəni irsin qorunmasıdır.
İşğal dövründə dağıntıya məruz qalmış 132 tarixi abidə rayonun keçmişinin
mühüm hissəsini təşkil edir. Bu irsin qorunması və bərpası yalnız mədəni
məsələ deyil, həm də gələcək nəsillərin öz tarixi ilə əlaqəsinin təmin
edilməsidir.
Beləliklə, Cəbrayılın qarşısında iki paralel vəzifə dayanır: bir tərəfdən
işğalın yaratdığı fiziki və sosial fəsadları aradan qaldırmaq, digər tərəfdən
isə rayon üçün yeni inkişaf modeli formalaşdırmaq. Bu iki prosesin
uzlaşdırılması Cəbrayılın gələcək simasını müəyyən edəcək.
Cəbrayılın hekayəsi üç mərhələdən ibarət tarixi xətt üzrə inkişaf edir: işğal,
azadlıq və dirçəliş. Birinci mərhələ dağıntı və itkilərlə, ikinci mərhələ ərazi
bütövlüyünün bərpası ilə, üçüncü mərhələ isə həyatın yenidən qurulması ilə
xarakterizə olunur. Bu baxımdan Cəbrayılın dirçəlişi yalnız bir rayonun
yenidən qurulması layihəsi kimi deyil, müharibədən sonrakı bərpa
prosesinin genişmiqyaslı nümunəsi kimi də diqqət çəkir. Qarşıdakı əsas
məsələ yaradılan yeni infrastrukturun dayanıqlı iqtisadi fəaliyyətə, əhalinin
davamlı qayıdışına və sosial həyatın tam bərpasına çevrilməsidir. Vaxtilə
işğalın ağır nəticələri ilə üzləşən Cəbrayıl bu gün yeni inkişaf mərhələsinə
qədəm qoyur. Azadlıq başlanğıc idi; dirçəliş isə həmin azadlığın real sosial
və iqtisadi nəticəyə çevrilməsi prosesidir. Rayonun gələcək uğuru məhz bu
keçidin nə dərəcədə davamlı və hərtərəfli qurulmasından asılı olacaq.

Cəmilə Hüseynova
YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,
Naxçıvan Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin direktor müavini, partiya fəalı

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:112
embedMənbə:https://yeniazerbaycan.com
archiveBu xəbər 02 Oktyabr 2026 16:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri