Cəhənnəmin qapısı sönə bilər: bu hansı nəticələrə gətirib çıxaracaq

50 ildən çoxdur ki, yanan Darvaza qaz krateri intensivliyini itirməyə başlayıb. Lakin tamamilə yox olması gözlənilmir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, Türkmənistanda daha çox "Cəhənnəm qapısı" kimi tanınan məşhur Darvaza qaz krateri tədricən sönür. Təbii metanla alovlanan yanğın orada yarım əsrdən çoxdur ki, yanır, lakin son illərdə intensivliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb.

Krater Qaraqum səhrasında yerləşir və diametri təxminən 70 metr, dərinliyi isə 20 metrdən çoxdur. Ən geniş yayılmış nəzəriyyəyə görə, o, 1971-ci ildə sovet geoloqları neft axtararkən yeraltı qaz boşluğuna təsadüfən rast gəldikdən sonra əmələ gəlib.

Zəhərli qazların yayılmasının qarşısını almaq üçün onu tez bir zamanda yanacağına ümid edərək yandırıblar. Lakin alov heç vaxt sönməyib və bu günə qədər davam edir.

Dövlət enerji şirkəti olan "Türkmənqaz"ın nümayəndəsi İrina Luryevanın sözlərinə görə, kraterdəki yanğının intensivliyi 2025-ci ildə təxminən üç dəfə azalıb. Qeyd olunur ki, alovların zəifləməsi ilə bağlı məlumatlar neft-qaz sektorunda emissiyaların monitorinqi üzrə ixtisaslaşmış Britaniyanın "Capterio" şirkətinin müstəqil peyk müşahidələri ilə də təsdiqlənir.

Türkmənistan hökuməti bu dəyişiklikləri 2024-cü ildə krater yaxınlığında iki quyunun qazılması ilə əlaqələndirir ki, bu da müəyyən təbii qaz hasil etməyə imkan verəcək. Lakin “Capterio” analitikləri intensivliyin azalmasının hətta bundan əvvəl də başlamış ola biləcəyinə və son səbəblərin hələ də bəlli olmadığına inanırlar.

Alovların azalmasına baxmayaraq, krater xeyli miqdarda metan buraxmağa davam edir. Qeyri-kommersiya təşkilatı “Carbon Mapper”in məlumatına görə, 2022-ci ildən 2025-ci ilə qədər orta emissiya sürəti saatda təxminən 1300 kiloqram olub. 2025-ci ilin oktyabr ayında bu sürət saatda təxminən 1960 kiloqrama yüksəlib.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, metan ən güclü istixana qazlarından biridir və atmosferdəki istiliyi karbon qazından daha effektiv şəkildə tutur. Eyni zamanda, kraterdəki yanğın zamanı o, qısa müddətdə daha az zərərli hesab edilən CO₂-ya çevrilir. Buna görə də, yanğının tamamilə sönməsi atmosferə daha çox emal olunmamış metanın buraxılmasına səbəb ola bilər.

Metanın qlobal istixana qazı tullantılarının təxminən 11 faizini təşkil etdiyi təxmin edilir və bu da onu karbon qazından sonra ikinci ən çox yayılmış qaz halına gətirir. Məhz buna görə də kraterin taleyi ekoloqlar arasında müzakirə mənbəyidir.

Eyni zamanda, “The New York Times” qəzetinin qeyd etdiyi kimi, hətta hazırkı templə belə, "Cəhənnəm qapısı"nın yaxın gələcəkdə tamamilə sönməsi ehtimalı azdır.