Çin alimləri təbii almazdan daha sərt unikal mineral yaratdı

Çindəki tədqiqatçılar ilk dəfə olaraq laboratoriyada lonsdaleit mineralının - həmçinin altıbucaqlı almaz kimi tanınan - təmiz nümunələrini yarada biliblər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə livescience.com portalı məlumat yayıb.

Kubik strukturda karbon atomlarının səliqəli düzülüşünə görə kubik almaz da adlandırılan təbii almaz uzun müddətdir Yer kürəsindəki ən sərt təbii material hesab olunur. Hətta mineralların cızılmaya qarşı müqavimətini ölçən Mohs sərtlik şkalası da almazı şkalanın yuxarı həddi kimi istifadə edir. Bunun əksinə olaraq, altıbucaqlı almaz karbon atomlarını pətəklərə bənzər altıbucaqlı qəfəs şəklində təşkil edir.

Altıbucaqlı almaz – və ya lonsdaleit – əvvəlcə parçalanmış cırtdan planetlərin mantiyasından əmələ gələn xüsusi bir almazla zəngin meteorit növündə tapılıb. Altıbucaqlı almazın ilk təbii hadisələri 1967-ci ildə dərc olunmuş bir məqalədə sənədləşdirilib – təxminən 30% altıbucaqlı və 70% kub almaz fazalarına malik üç Canyon Diablo meteoriti və az miqdarda altıbucaqlı almaz ehtiva edən Goalpara meteoritləri (Hindistanın Assam əyalətində tapılıb).

Lonsdaleitin müəyyən edilməsində ən böyük problem təmiz nümunələrin olmamasıdır; bir çox hallarda o, kub almaz, qrafit və digər minerallarla qarışdırılır. Bu, onun unikal xüsusiyyətlərini sınaqdan keçirməyi və ölçməyi çətinləşdirir, bəlkə də qeyri-mümkün edir.

4 mart tarixində "Nature" jurnalında dərc olunmuş yeni bir araşdırmada çinli alimlər qrupu nümunələrin fiziki xüsusiyyətlərini ölçmək üçün kifayət qədər böyük olan, diametri təxminən 0,06 düym (1,5 millimetr) olan bir neçə təmiz altıbucaqlı almaz nümunəsi yaratmaqla bu problemi həll etdiklərini açıqladılar.

Komanda altıbucaqlı almazın kubik almazdan həm sərt, həm də daha sərt olduğunu və oksidləşməyə kubik almazdan daha yaxşı müqavimət göstərdiyini aşkar edib. Tədqiqat həmçinin altıbucaqlı almazın real material olduğuna dair mühüm dəlillər təqdim edir.

Nümunələri əldə etmək üçün tədqiqatçılar yüksək nizamlı qrafiti (səliqəli şəkildə düzülmüş karbon atomları olan qrafit) 20 gigapaskal təzyiq altında 10 saat ərzində sıxıblar ki, bu da dəniz səviyyəsində Yer kürəsindəki atmosfer təzyiqindən təxminən 200.000 dəfə çoxdur və onları 1300 ilə 1900 dərəcə Selsi arasında dəyişən temperaturlara məruz qoyublar. Daha yüksək temperatur və təzyiqlərdə lonsdaleit kubik almaza çevrilməyə başlayıb.

Yeni tədqiqatın həmmüəllifi Çonq-Xin Şan "Nature" jurnalında dərc olunmuş məqaləsində bildirib ki, bu qeyri-müəyyən material kəsici alətlər, istilik nəzarət materialları və kvant sensoru kimi bir çox sahədə potensial tətbiqlərə malikdir.

Aydın