Çin Karl Marksı necə unutdu...

...Tarixin ən təsirli iqtisadi sıçrayışlarından birinə nail olan Çin artan bir balanssızlıqla üzləşir. Sənaye uğurları getdikcə işçi gəlirlərinin azalması hesabına əldə edilir.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Foreign Affairs yazır.

Hələ 1980-ci illərdə partiya rəsmisi Denq Liqun özəl müəssisələrin işçilərin əməyindən həddindən artıq mənfəət əldə etməyə başlaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdi.

O dövrdə onun narahatlıqları nəzərə alınmamışdı, lakin bu gün statistika bu proqnozları qismən təsdiqləyir. İqtisadiyyatın real sektorunda əmək haqqının payı 1987-ci ildəki 21 faizdən 2023-cü ildə 15 faizə düşüb.

Ümumi gəlir artımına və yoxsulluğun azalmasına baxmayaraq, Çin işçiləri gəlir bölgüsündə dövlətdən və biznesdən xeyli geridə qalırlar.

Sənayedəki vəziyyət daha da çox şey ifadə edir: əmək haqqının məhsulda payı 1992-ci ildəki 6,3 faizdən 2024-cü ildə 3,3 faizə düşüb.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, aşağı əmək haqqı Çinin rəqabət qabiliyyətinin təməlinə çevrilib.

Bunlar ixrac qiymətlərini qorumağa və infrastruktura və istehsala investisiyaları artırmağa imkan verir.

Lakin bu modelin mənfi tərəfi də var: zəif daxili tələbat, deflyasiya təzyiqi və xarici bazarlardan asılılıq.

Problem hökumət siyasəti ilə daha da ağırlaşır. Onilliklərdir ki, hakimiyyət orqanları əmək haqqının artımını limitlər müəyyən etməklə məhdudlaşdırıblar.

Bu arada, minimum əmək haqqı nisbətən aşağı olaraq qalır və dövlət sektorunda əmək haqqı özəl sektora nisbətən daha sürətli artıb.

Nəticədə, Çin istehsal gücünün istehlakı əhəmiyyətli dərəcədə üstələdiyi bir vəziyyətdə özünü tapıb.

Ölkə qlobal sənaye məhsulunun təxminən 35 faizini, lakin qlobal istehlakın yalnız 11 faizni təşkil edir.

İqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər ki, ev təsərrüfatlarının gəlirləri artmadan və daxili tələbatı stimullaşdırmadan balanssızlıq daha da genişlənəcək.

Bu, ticarət münaqişələrinin artmasına və Analitiklərin fikrincə, davamlı inkişafa nail olmaq üçün Çin böyümə modelini yenidən nəzərdən keçirməli olacaq - əmək haqqının artırılması, sosial müdafiənin genişləndirilməsi və orta təbəqənin gücləndirilməsi...

Əli Babayev