Çin Rusiya münasibətləri: Bərabər tərəfdaşlıq, yoxsa asimmetrik asılılıq?

Pekin Hərbi Tədqiqatlar institutunun direktoru Cjou Esan Rusiya-Çin münasibətləri ilə bağlı çıxış edib.

O bildirib ki, iki dövlətin bir-birinə ehtiyacı var:

“Biz rusları inandırmalıyıq ki, bizim bir-birimizə ehtiyacımız var. Rusiyanın Qərb blokuna qayıtması Çin üçün arzuolunmaz bir vəziyyətdir. Çin lazım gələrsə, Rusiyaya müəyyən təşviq edici güzəştlər və mükafatlar belə təqdim etməlidir. Asiya-Sakit okean və Tayvan ətrafında istənilən gərginlikdə bizim Rusiyanın hava məkanına, ərazisinə, xammalına ehtiyacımız olacaq”.

Maraqlıdır, Cjou Esanın fikirləri Çinin Rusiya ilə münasibətlərində hansı yeni strategiyanı göstərir? Bu, “bərabər tərəfdaşlıq”, yoxsa “asimmetrik asılılıq” modelidir?

Ümumiyyətlə, Cjou Esanın açıqlamaları Çinin Rusiya ilə münasibətlərində “asimmetrik asılılıq” modelinə daha yaxın bir strategiya izlədiyini göstərir.

Bunun bir sıra səbəbləri var.

Məsələn, Çin mövqeyinin üstünlüyü.

Cjou Esan açıq şəkildə vurğulayır ki, “Çin Rusiyaya ehtiyac duyur” deyil, əksinə, Rusiyanı Çin üçün lazım olan tərəf kimi formalaşdırmaq lazımdır. Bu, tərəflərin bərabərhüquqlu tərəfdaşlıqdan deyil, bir tərəfin (Çin) digər tərəfi (Rusiya) müəyyən çərçivədə bağlaması strategiyasından danışdığını göstərir.

Çin Rusiyaya müəyyən təşviq və güzəştlər verə biləcəyini bildirir, amma bu təşviqlər məsuliyyəti və gücü Çinin əlində saxlayır. Rusiya isə buna görə Pekindən “mükafat” alacaq, amma faktiki strateji seçim azadlığı azalır. Yəni görünən tərəfdaşlıq olsa da, əslində asimmetrik asılılıq var. Rusiya Çin üçün strateji ehtiyacdır, amma tərs istiqamətdə Çin Rusiyadan asılı deyil.

Bütün hallarda Cjou Esanın açıqlamaları göstərir ki, Çin-Rusiya münasibətləri görünən “bərabər tərəfdaşlıq” deyil, Çinin strateji üstünlüyü ilə formalaşan asimmetrik əməkdaşlıq modelinə uyğundur.

Günay

Gununsesi.info