ÇİN RUSİYANI “UDMUR”, ONU HƏZM EDIR … Liderlər dostluqdan danışır, ancaq...

"ABŞ Prezidenti Donald Trump Çinə səfəri zamanı Prezident Si Cinpin ilə birlikdə adətən əcnəbilər üçün qapalı olan Çjunnanhay bağları ərazisində gəzirdi.

Tramp maraqla soruşdu:

-“Bura başqa xarici liderləri də gətirirsinizmi?”

Si təbəssümlə cavab verdi:

- “Çox nadir hallarda... Məsələn, Vladimir Putin burada olub.”

Bu qısa dialoq Putinin Pekinə səfərindən cəmi bir neçə gün əvvəl baş vermişdi. Si Cinpinin mesajı isə kifayət qədər aydın idi: Rusiya hələ də Çinin “xüsusi tərəfdaşı” statusunu qoruyur".

"AzPolitika" xəbər verir ki, bu fikirlər türkiyənin "Sabah" qəzetinin yazarı Melih Altınok "Çin Rusyanı udarmı?" məqaləsində yer alıb.

Məqalədə daha sonra qeyd edilir: "Putin bu həftə Pekindədir. İki ölkə 25 il əvvəl imzalanmış “Yaxşı Qonşuluq, Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi”nin ildönümünü qeyd edir. Liderlər “sərhədsiz dostluq” ifadəsini işlətsələr də, münasibətlərin arxasında dərin güc balanssızlığı dayanır.

Bu gün Çin Rusiyanın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Rusiya isə Çinin ümumi xarici ticarət dövriyyəsində cəmi təxminən 4 faiz paya malikdir.

Qərbin sanksiyaları Moskvanı getdikcə daha çox Pekindən asılı vəziyyətə salıb. Rusiyanın sanksiyalar səbəbindən əldə etməkdə çətinlik çəkdiyi texnologiyaların 90 faizindən çoxu artıq Çindən təmin olunur. Rusiya neft, qaz və xammal ixrac etdiyi halda, Çin öz nəhəng bazarı və investisiya imkanları vasitəsilə Rusiyanı tədricən öz iqtisadiyyatının enerji və xammal təchizatçısına çevirir. "Sibir Gücü" 2 qaz kəməri kimi layihələr bu prosesi daha da sürətləndirir.

Hərbi sahədə də mənzərə oxşardır. Ukrayna müharibəsi Rusiyanın Çin komponentlərindən asılılığını daha da artırıb. Çin isə Rusiyanı Tayvan ssenarisi baxımından müəyyən mənada “sınaq meydanı” kimi qiymətləndirir. Rəsmi hərbi ittifaq mövcud olmasa da, faktiki asılılıq getdikcə dərinləşir.

Qısamüddətli perspektivdə Çinin Rusiyanı tam şəkildə “udması” real görünmür. Rusiyanın nüvə arsenalı, müharibə təcrübəsi və böyük güc ambisiyaları hələ də ciddi çəkindirici amildir. Çin də Moskvaya həddindən artıq təzyiq göstərməkdən yayınır. Çünki Rusiyanı itirmək Pekin üçün strateji arxa cəbhənin zəifləməsi demək olardı. 4 min kilometri aşan ortaq sərhəd və Qərbə qarşı ortaq geosiyasi mövqe bu münasibətləri hər iki tərəf üçün dəyərli edir.

Lakin uzunmüddətli perspektivdə risklər daha aydın görünür. Rusiyanın alternativ seçim imkanları olduqca məhduddur. “Sərhədsiz dostluq” kimi təqdim olunan bu münasibət zaman keçdikcə Moskvanın strateji müstəqilliyini zəiflədə bilər. Çin Rusiyanı bir anda “udmur”, lakin onu tədricən öz orbitində həzm edir.

Bu asimmetriyanı daha da dərinləşdirən əsas amillərdən biri isə, şübhəsiz ki, demoqrafiyadır. Çinin 1,4 milyardlıq nəhəng əhalisi ona həm dinamik əmək bazarı, həm də güclü istehlak potensialı qazandırır. Rusiyanın isə təxminən 140 milyonluq əhalisi sürətlə azalır. Bu fərq uzunmüddətli perspektivdə Rusiyanın həm iqtisadi, həm də hərbi gücünü zəiflədən mühüm faktora çevrilir.

Nəticə etibarilə, bu tərəfdaşlıq Rusiya üçün daha çox siyasi və iqtisadi “yaşama mexanizmi”, Çin üçün isə qlobal rəqabətdə sərfəli və funksional strateji dəstək vasitəsidir. Əgər Moskva yaxın illərdə balanslaşdırılmış siyasət yürütməzsə, “böyük tərəfdaş” statusundan çıxaraq tədricən “strateji asılı dövlət” mövqeyinə sürüklənməsi qaçılmaz görünür".

Elman İsmayıllı

"AzPolitika.info"