Çinar əkək, palıd böyüdək

Neçə müddətdir havalar çox isti keçir. Paytaxt sakinləri imkan tapan kimi şəhərdən rayonlara axışırlar. Əlbəttə, yaşıllığı, suyu bol olan bölgələr daha çox çəkir adamı.

Əslində, yay fəsli üçün indiki havaları tam normal saymaq olar. Çünki ömrü boyu yay fəslində 30-40 dərəcə isti görmüşük və bunu bu fəslin adi havası kimi qəbul eləmişik. Bəs niyə indiki istilərdə nəfəs ala bilmirik? Bax, elə həmin məsələdən danışmaq istəyirəm.

Səbəb birdir: Bakıda oksigen, yaşıllıq çatışmır. Bakı ağacsızlaşıb. Bakının yaşıl ciyərləri iflic halındadır. Məhz bu çatışmazlıqlara görə yayda Bakıda nəfəs almaq olmur.

Paytaxtda çoxmərtəbəli binalar tikilir. Yan-yana inşa olunmuş üç belə bina sakinlərinin sayına görə təxminən, bir kənd deməkdir. Həmin binalar elə bir sıxlıqla ucaldılır ki, bəzən sakinlərin həyətə düşüb gəzinməyə belə yeri, meydanı olmur. Halbuki, o "kəndin” özünün yaşıllığı, parkı, uşaq bağçası, məktəbi, nə bilim, klinikası, mağazaları olmalıdır. Təəssüf ki, göydələnlərlə əhatə olunmuş yeni Bakı fantastik filmlərdəki kosmik şəhərləri xatırladır. Uca-uca binaları yan-yana düzürük, lakin ətrafında ağac əkməyi, yaxud ağaclara yer saxlamağı unuduruq.

Kənd yerlərində insan niyə ciyərdolusu nəfəs ala bilir? Çünki orada asfalt azdır, torpağın üstü açıqdır. Torpaq çəmənlərlə, ağaclarla, çaylarla nəfəs alar. Nəfəs alan torpaq diridir, yaşayandır, yaşadandır. Bəs şəhərdə necədir? Asfalt, asfalt, asfalt! Torpağın ağzını beton, tamet qapaqla bağlamışıq.

Şəhərimizdə torpaq rahat nəfəs ala bilmır. Bu qədər ağacsızlıqda hələ nə yaxşı yaşaya bilirik. Bəxtimiz onda gətirib ki, Bakı bir yandan hava verən, oksigen körükləyən dənizin kənarındadır. 

Təzə ağac əkmədiyimiz bir yana, yeni obyektlər, binalar tikmək istəyəndə əvvəlcə onun ərazisini ağaclardan "təmizləyirik”. Çox görmüşük, çox eşitmişik ki, hansısa şirkət tikinti üçün hasara aldığı ərazidəki ağacları gecəylə məhv eləyib. Hələ bir vaxtlar Ulu Öndər Heydər Əliyev həmin fürsətcillərə xəbərdarlıq edərək belə bir aforizm işlətmişdi: "Bir ağacın budağını kəsən bilsin ki, sanki mənim qolumu kəsir”.

Nədənsə bəzi tikinti şirkəti sahiblərinin ağlına ağacları repressiyaya uğratmaqdan başqa fikir gəlmir. Ağac qırğınını sakinlərdən xəlvət tutmaq üçün tikinti obyektinin hasarlarını bacardıqca hündür quraşdıraraq gecənin birində ağacları qırırlar. Halbuki onları xilas etmək üçün ağacköçürən maşınlar var. Həmin maşınlar iri bıçaqlarını ağacın ətrafına dəyirmi formada batıraraq onu zədələmədən köklü-köməcli yerdən üzür. Yəni, həmin texnika ağacı köklü-torpaqlı götürərək, dibçəkdən çıxarılmış gül kimi, "ovcunda” aparıb istənilən yerə köçürə bilir. Sözügedən maşınların hələ 2016-cı ildə Bakıya gətirildiyi haqda məlumatlar var. Ancaq nədənsə bu cür mütərəqqi texnikanın xidmətlərindən istifadə etməyi unudublar. Ona görə yüzlərlə zeytun, çinar, palıd, şam ağacları şəhərimizdən didərgin düşüb.

Ağac əkməklə bağlı da ciddi bir problem var. Diqqət yetirmisinizsə, paytaxt Bakıda və bir sıra bölgələrimizdə əğacəkmə kampaniyalarında hələ də əsasən şam ağaclarının əkilməsinə üstünlük verilir. Halbuki bu ağaclar Bakı və şəhərətrafı şoran torpaqlara, buna bənzər bölgələrdə yerli iqlimə, relyefə uzun müddət uyğunlaşa bilmir. Həm də qarlı havalarda yuyunub təmizlənməyi sevən yolka ağacları bizdə, əksinə üstünə toz yığaraq ətrafa pintilik yayır. 

Onu da deyim ki, son dövrlərdə dövlət başçısı İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə salınan parklarda doğma xan çinarlarımızın kütləvi şəkildə əkilməsi gözəl aksiyadı.

Ancaq ölkəmizdə kütləvi yolka əkmənin öz kədərli tarixçəsi var. Demək, çar Rusiyası dövründən Qafqazın, o cümlədən Azərbaycanın ruslaşdırılması siyasəti yürüdülüb, imperiya mərkəzindən ölkəmizə rəhbərlər, məmurlar və müxtəlif sənaye obyektləri üçün işçi qüvvəsi adına rus əsilli insanlar göndərilib. Bu səbəbdən paytaxtımızda və bir sıra bölgələrimizdə kompakt yaşayan ruslara həmin yerləri doğmalaşdırmaq üçün floranı dəyişib hər yanda şam ağacları əkdiriblər. Məqsəd, necə deyərlər, həm də "təbiəti ruslaşdırmaq” olub. Buna görə ölkəmizdə fəaliyyət göstərən sovxozların bəzilərində şam ağacı şitili yetişdirən tingçilik bölmələri də yaradılmışdı. Hazırda bizi buna heç kim məcbur etməsə də, şam ağacı tingləri yetişdirmə ənənəsi hələ davam eləyir. Əlbəttə, ölkəmizin şoran torpaqlarında körpə şam ağacı özünü pis hiss edir, böyüyüb özünə gələnə qədər ciddi qulluq istəyir. Fikir versəniz görərsiniz ki, yeni əkilmiş şam ağacları azacıq baxımsız qalan kimi tezcə quruyur. Halbuki öz çinarımız, palıdımız, dəmirağacımız, dağdağanımız, cökəmiz, iydəmiz, söyüdümüz, tutumuz, zeytunumuz və onlarla növ meyvə ağacımız vətənimizin torpaqlarında sevinə-sevinə bitib boy atır. Ona görə də özümüzün ucaboylu, bol oksigenli çinarlarımızı, palıdlarımızı, cökələrimizi daha çox əkib çoxaltmalıyıq. 

Murad Köhnəqala