Çinin gücü sarsılıb...

...Amerikalı analitiklər və xarici siyasət mütəfəkkirləri Vaşinqtonu əsasən müdafiə yanaşmasından Çinin zəifliklərindən daha fəal şəkildə istifadə etməyə çağırırlar.

Onların fikrincə, iki güc arasındakı hazırkı rəqabət göstərir ki, Pekin artıq öz güclü tərəflərini təsir gücünə çevirməyi öyrənib, ABŞ isə hələlik bu potensialdan sistemli şəkildə istifadə etməyib,

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədəForeign Affairs jurnalı xəbər verir.

Əsas təsir gücündən biri Çinin qlobal təchizat zəncirlərindən, xüsusən də nadir torpaq metalları və yarımkeçirici sənayesindən asılılığıdır.

Çin nadir torpaq emalının əhəmiyyətli bir hissəsinə nəzarət etdiyindən, istənilən ixrac məhdudiyyəti Amerika sənayesini poza bilər.

Buna cavab olaraq, Vaşinqtondan texnologiya ixracına nəzarəti gücləndirmək və çip avadanlığı istehsalında əsas rol oynayan Yaponiya və Hollandiya da daxil olmaqla müttəfiqlərlə əlaqələndirmək tələb olunur.

Çinin iqtisadi strukturuna xüsusi diqqət yetirilir. Ölkə ixracdan asılıdır və daxili çətinliklərlə, o cümlədən yavaşlayan artım, borc yükü, mənzil böhranı və gənclər arasında yüksək işsizliklə üzləşir.

Eyni zamanda, daxili istehlak sənaye istehsalının əvəzini çıxmır, bu da iqtisadiyyatı ticarət məhdudiyyətləri və öz sənayelərini qoruyan ölkələrin koalisiyaları vasitəsilə xarici təzyiqə qarşı həssas edir.

Maliyyə sistemi də potensial təzyiq nöqtəsi kimi qəbul edilir. Çinin qlobal ticarətinin əhəmiyyətli bir hissəsi dollarla ifadə olunur və dollar likvidliyinə çıxış Çin şirkətləri və bankları üçün vacibdir.

Nəzəri olaraq, dollar əməliyyatlarına qoyulan məhdudiyyətlər güclü təsir vasitəsi ola bilər; lakin belə bir addım qlobal iqtisadiyyat üçün yüksək risklər daşıyır və müttəfiqlərin əlaqələndirilmiş hərəkətini tələb edir.

Çinin idxal olunan neft və xammaldan enerji asılılığı da zəiflik kimi müəyyən edilir. Təchizatının böyük bir hissəsi dəniz yollarından və dar strateji boğazlardan keçir və bu da böhran vəziyyətində onları potensial təzyiq nöqtəsinə çevirir. Oxşar asılılıq bir sıra sənaye metalları və yüksək texnologiyalı istehsal üçün komponentlər üçün də müşahidə olunur.

İqtisadi alətlərlə yanaşı, informasiya-siyasi ölçü də müzakirə olunur. ABŞ Pekinin media fəaliyyəti, təsir şəbəkələri və kiber əməliyyatlar da daxil olmaqla xarici təsir əməliyyatlarını daha fəal şəkildə müəyyən etməyi və ictimaiyyətə açıqlamağı təklif edir.

Strategiya müəlliflərinin fikrincə, bu cür hərəkətlərin şəffaflığı Çinin beynəlxalq imicinə xələl gətirə və onun siyasi təsirinə qarşı müqaviməti gücləndirə bilər.

Ümumiyyətlə, yeni konsepsiya sənaye siyasəti, maliyyə təzyiqi, müttəfiqlərlə koordinasiya və informasiya tədbirlərinin birləşməsini nəzərdə tutur.

Onun məqsədi münaqişəni qızışdırmaq deyil, ABŞ-ın Çini cilovlamasına və aqressiv iqtisadi və geosiyasi hərəkətlərinə görə daha yüksək qiymət tətbiq etməsinə imkan verəcək davamlı alətlər dəsti hazırlamaqdır.

Əli Babayev