Dağıdıcı superpartlayış qorxusu: Nə etməli?

Günəşdə əvvəllər düşünüldüyündən daha tez-tez dağıdıcı superpartlayış yarana bilər. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, Maks Plank İnstitutunun alimləri bu qənaətə gəliblər. Onların məlumatına görə, belə hadisələr təxminən 100 ildə bir dəfə baş verə bilər və Yer üçün potensial təhlükə yaradır. 

Məqalə  “Science” jurnalında dərc olunub.

Superpartlayış nədir?

Superpartlayış ulduzun səthində Yer kürəsində qeydə alınan ən güclü Günəş partlayışlarından dəfələrlə güclü, həddindən artıq enerji partlayışıdır. Məsələn, 1859-cu ildə “Carrinqton hadisəsi” kimi tanınan və bütün dünyada teleqraf rabitəsini pozan məşhur geomaqnit qasırğası superpartlayışın gücünün cəmi 1% -I qədər olub.

Alimlər nə tapıblar?

Tədqiqatçılar 57 min G tipli ulduzun fəaliyyətini təhlil ediblər. 

Bunlar Günəşi əhatə edən “sarı cırtdanlar”dır. Alimlər işlədikləri müddətdə 2527 ulduzda 2889 superpartlayış qeydə alıblar ki, bu da onlara belə hadisələrin orta hesabla 100 ildə bir dəfə baş verdiyi qənaətinə gəlməyə imkan verib.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, doktor Valeri Vasiliyev qeyd edib ki, o və həmkarları Günəşəbənzər ulduzların bu qədər tez-tez superpartlayış törətməsindən təəccüblənirlər.

Bununla belə, Günəşdə belə hadisələrin nə qədər tez-tez baş verməsi sualı hələ də açıq qalır.

Superpartlayış niyə təhlükəlidir?

Superpartlayış tez-tez kütlənin atılması ilə müşayiət olunur, bu, Yerin maqnit sahəsi ilə vurulduqda güclü geomaqnit fırtınalarına səbəb olan yüklü hissəciklərin nəhəng axınlarıdır. Belə fırtınaların nəticələri fəlakətli ola bilər:

*Enerji şəbəkələrində və peyk rabitəsində nasazlıqlar;

*Keçirici obyektlərdə yaranan cərəyanlar nəticəsində infrastrukturun pozulması;

*Orbitə çıxan peyklərin və naviqasiya sistemlərinin zədələnməsi.

Məsələn, 1989-cu ildə güclü geomaqnit qasırğası Kanadada genişmiqyaslı elektrik enerjisinin kəsilməsinə səbəb oldu.  

"Karrinqton hadisəsi" ilə müqayisə edilə bilən hadisələr isə son 15 min ildə cəmi doqquz dəfə baş verib, onlardan biri 774-cü ildə olub.

Bundan sonra nə etməli?

Alimlər Günəş aktivliyinin dərindən öyrənilməsinin və superpartlaıyşın proqnozlaşdırılması sistemlərinin işlənib hazırlanmasının zəruriliyini vurğulayıblar. Bu, bəşəriyyətə əvvəlcədən hazırlaşmağa və belə hadisələrin vura biləcəyi zərəri minimuma endirməyə imkan verəcək.

“Karrinqton hadisəsi” nədir?

Xatırladaq ki, “Karrinqton hadisəsi” 1859-cu ilin Günəş fırtınasıdır. Bu, 28 avqust 1859-dan 2 sentyabr 1859-a qədər baş vermiş astronomik hadisədir.

Çilidən yenicə uzaqlaşmış Cənub Xaç gəmisinin heyəti qəribə bir hadisəni heç vaxt unutmayıb. Günorta 13.30 radələrində birdən–birə hər tərəf qırmızı rəngə boyanır. Sanki göydən qirmizi rəngdə dolu yağır. Gəminin heç bir cihazı işləmir, kompas yerində fırlanır. Elə bil onlar qan dənizində üzürdülər, buludlar da qan rəngində idi. 

Həmin vaxt Yer kürəsinin bütün bölgələrində teleqraf sistemlər sıradan çıxmışdı. Göy qübbəsinin üçdən iki hissəsi qırmızı rəngə boyanmışdı. Günlərlə informasiya sistemləri işləmədi. İdarələr və kommunikasiya şəbəkələri şok vəziyyətində idi. Bunu o vaxt heç kim anlaya bilməmişdi, təkcə bir nəfərdən başqa. Bu həvəskar astronom Riçard Karrinqton idi. 

O Redhildə özəl rəsədxanada Günəş ləkələrini öyrənirdi. Bir gün əvvəl o, Günəşdə çox nəhəng bir ləkənin (ölçüləri Yerin ölçülərindən on dəfə böyük) əmələ gəldiyini, bu ləkədən çox nəhəng bir alov buludunun qalxdığını da görmüşdü. Onun belə tezliklə Yerə çatacağını isə bilmirdi. Odur ki, əvvəlcədən o heç kimə bir söz deməmişdı. Ona görə də sonralar bu hadisə “Karrinqton hadisəsi” adlandırıldı. 

İndiyə qədər baş verən Günəş tufanları 1859-cu ildə baş verən tufandan demək olar ki, yüz dəfələrlə zəif hesab edilir.

Xəzər
"Cebheinfo.az"

Bizi Telegramda izləyin

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin