Danışmağa sözün yoxdurmu, cənab Vilayəti?

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bir neçə gün əvvəl özünün sosial şəbəkə hesabında paylaşım etmiş və gələcəyə doğru irəliləmək üçün bir çox baxışların dəyişməli olduğuna dair mesaj vermişdi. Əlbəttə, indiki durumda cənab Pezeşkianın ölkəsində radikal islahatlar aparması xeyli müşküldür. Xeyr, demək istəmirik ki, onun prosesi reallaşdırmağa iradəsi çatmaz. Əksinə, Məsud bəy, kifayət qədər, təcrübəli siyasətçidir, rasional baxışların daşıyıcısıdır. Elə haqqında söz açdığımız sosial şəbəkə paylaşımında da məhz rasional baxış ortaya qoymuşdu.

Məsələ ondadır ki, İranın dəyişməsi kompleks səciyyə daşımalıdır. Bunun üçün haradan başlamaq, nə etmək lazımdır, - mövzu barədə söz açmaq çox çətindir. Həm də ona görə çətindir ki, prosesdə fundamentallıq yükü olmalı, qanunauyğunluq gözlənilməlidir. Gözlənilməlidir ki, dəyişikliklər ağrı-acı yaşatmasın. Amma hesab edirik ki, sakit məcrada reallaşdırılmalı olan müəyyən vəzifələr var. Onlardan biri İranın qonşularına münasibətinin dəyişməsidir. İlk növbədə isə Azərbaycana yönələn baxışda korrektələrə ehtiyac var.

Doğrudur, hazırda Azərbaycan-İran münasibətlərində iki il əvvəlki gərginlikdən əsər-əlamət yoxdur. Prezident Pezeşkianın ölkəmizə səfəri, xüsusən Xankəndidə olması Tehranın Bakıya yanaşmasının yeni və olduqca müsbət fazası olaraq qiymətləndirilə bilər. Heç şübhəsiz, tərəflər gələcəkdə əməkdaşlığı daha dinamik müstəviyə daşıyacaqlar. Bununla bağlı nikbinliyimiz böyükdür.

Digər tərəfdən, biz əsla “İran ayrı, Pezeşkian ayrı” motivlərinə köklənmək istəmirik. Çünki şəxslər gəldi-gedərdi, dövlətlər əbədi. Amma nəzərə alaq ki, dövlətlərin əbədilik qazanmasında şəxslərin, yəni siyasi xadimlərin rolu son dərəcə böyükdür. Güman edək ki, cənab Pezeşkian fəaliyyəti ilə İran dövlətini onun özünü gördüyümüz kimi təsəvvürə gətirməyimizə şərait formalaşdıracaq. İnanaq ki, zaman keçdikcə İranda kimsə Azərbaycanın İsraillə əməkdaşlıq etməsini sorğulamaq kimi sərsəm niyyətə düşməyəcək. Təəssüf ki, hazırda sorğulayanlar, daha doğrusu, özündə sorğulamaq haqqı peydahlayanlar var. Özü də belələri İslam respublikasının ali rəhbərliyində təmsil olunurlar.

Beləliklə, İranın ali dini rəhbərinin beynəlxalq məsələlər üzrə müşaviri Əli Əkbər Vilayəti Tehranda Pakistanın daxili işlər naziri Səid Mohsin Nakvi ilə görüşündə qonağa bildirib ki, “Sizin Azərbaycanla yaxın əlaqələriniz var. Ancaq eyni zamanda Azərbaycan dövləti İslam aləminin baxışlarına zidd addımlar atır”. Cənab Vilayəti, həmçinin, ölkəmizi Suriya ilə İsrail arasında vasitəçilikdə və İsrailə neft ixracında günahlandırırb.

İndi beləsinə nə deyəsən, nə ad verəsən? Hesab edirik ki, İranda nə vaxtsa radikal dəyişikliklərə gedilsə, ilk növbədə Vilayəti kimilərinin rəhbərlikdən uzaqlaşdırılmasından başlamaq lazımdır. Çünki bu cür zehniyyət sahibləri Pezeşkianın nəzərində tutduğu rasionallıq bucağını daim kor saxlamağa xidmət edirlər. Özü də son dərəcə yaramaz şəkildə. Sən demə, Azərbaycanın İsraillə əməkdaşlığı İslam aləminin baxışlarına zidd imiş. İndi nə deyək? Cənab Vilayətiyə çox da uzaq olmayan keçmişimi xatırladaq? Axı o keçmişdə İranın Ermənistanı silahlandırması kimi qara ləkə var. Görəsən, bu, İslam aləminin baxışlarına çoxmu uyğun idi? Bəlkə erməni quldurlarının işğal etdikləri bölgələrimizin məscidlərində donuz saxlamaları İslam aləminə məmnunluq hissi yaşadırdı? Hər halda, vilayətilərin durumdan xoşhal olduqları şübhəsizdir. Ona görə də onlar Qarabağ və işğal edilmiş digər torpaqlarımız erməni təcavüzündən qurtulduqda bildirdilər ki, bu, İranın strateji maraqlarına təhdiddir. Elə isə daha bir ritorik sual verək: İranın strateji maraqlarında İslama yönəlik hansısa həmrəylik özünü göstərirmi?

Ayrıca onu da vurğulayaq ki, məhz Vilayəti kimilərinin sərsəm düşüncələrinə görədir ki, hazırkı İran müsəlman aləminin antipatiya mənbəyidir. Görəsən, ölkə İslam dünyasındakı hansı dövlətlə yola gedir? Hər halda, sayları çox azdır. Üstəlik, hazırda beynəlxalq miqyasda müsəlmanlara qarşı nalayiq münasibətin, ümumən İslamofobiyanın daha bir səbəbi də məhz vilayətilərin daşıdıqları dini baxışlardır. Görəsən, belələrinə 12 günlük müharibə dərs olmadımı? Deyəsən, olmadı. Olmadı ki, Vilayəti köhnə klişelərə baş vurur. Özü də bu şəxs hələ, guya, təcrübəli diplomatdır.

Adama deyən lazımdır ki, bax sənin Pakistanın Azərbaycanla yaxşı əlaqələrinin olması ilə nə işin var? Danışmağa başqa sözünmü, mövzunmu yoxdur? Gərək, qonaq Pakistan rəsmisinə məhz bunu bildirəydin? Yaxşı, nə demək istəyirsən? İstəyirsən ki, Pakistan Azərbaycanla düşmən olsun? Bu mümkünsüzdür. Bəlkə Pakistan İran kimi Ermənistanla dostluq etsin? Bu da qeyri-mümkündür.

Əlqərəz, normal məntiq Əli Əkbər Vilayətinin əslində, nəyə nail olmaq istədiyini anlamaqda çətinlik çəkir. Normal məntiq Azərbaycanın Suriya ilə İsrail arasında vasitəçilik etmək missiyasına müsbət yanaşmalıdır. Hər halda, vasitəçilik barış naminəsidir? Bunun nəyi pis ola bilər ki? Bu kimi sualların sayını çoxaltmaq da mümkündür, mövzuya başqa səmtlərdən yanaşmaq da. Amma lüzum görmürük.

Ə.RÜSTƏMOV
XQ