“Davamlı şikayət edən insanın düşüncə tərzi zamanla mənfiyə yönəlir və bu da artıq psixoloji vərdişə çevrilir”

Stanford Universiteti araşdırıb ki, şikayət etdikdə hafizənin və problemlərin həllindən məsul olan hipokampus kiçilir. Təkcə şikayət etmək deyil, birinin şikayətini yarım saatdan çox dinləmək belə stress hormonlarını yüksəldərək beyinə zərər verir. Qısacası şikayət artdıqca beynin mənfi düşüncələr yaratmaq meyli də güclənir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu vəziyyət uzun müddətdə neyron itkisinə, konsentrasiya problemlərinə və emosional tükənməyə səbəb ola bilər. Həll yolu mənfi düşüncə tərzlərini tanımaq və onları daha konstruktiv alternativlərlə əvəz etməkdir. Gündəlik həyatda müsbət düşüncəni dəstəkləyən kiçik addımlar belə zehnin qorunmasında əhəmiyyətli bir fərq yarada bilər.Tez-tez şikayət etməyin beyində yaratdığı mənfi təsirlərin qarşısını almaq üçün psixoloji baxımdan hansı metodlar tövsiyə olunur?İnsan özünü mənfi düşüncələrdən necə çəkindirə bilər?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında Psixologiya Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru, psixoloq Almara Ağaqızı bildirib ki, tez-tez şikayət edən insanların düşüncə tərzi zamanla daha da mənfiyə yönəlir: “Mən deyərdim ki, son illərdə insanların gündəlik ünsiyyətində ən çox rast gəlinən davranışlardan biri şikayət etməkdir. Bəzən bunu stresslə, bəzən həyat çətinlikləri ilə əlaqələndiririk. Amma mənim fikrimcə, məsələ təkcə çətinliklərin çoxluğunda deyil, onlara necə yanaşmağımızdadır.

Təcrübələrimə dayanaraq deyərdim ki, tez-tez şikayət edən insanların düşüncə tərzi zamanla daha da mənfiyə yönəlir və bu artıq psixoloji vərdişə çevrilir. Burada elmi araşdırmalarla üst-üstə düşən bir məqam var. Müasir neyropsixoloji tədqiqatlar göstərir ki, davamlı şikayət amigdalanın aktivliyini artırır. Mənim müşahidələrimə görə də, bu insanlar daha tez həyəcanlanır, daha tez narahat olur və sakitləşməkdə çətinlik çəkirlər. Mən deyərdim ki, beyin şikayəti təhlükə siqnalı kimi qəbul edir. Hər dəfə eyni mənfi cümlələr təkrarlananda beyin bunu “normal vəziyyət” kimi kodlaşdırır. Nəticədə insan fərqinə varmadan daim problem axtaran bir zehniyyətə köklənir. İnsanların çoxu şikayət etdiklərinin fərqində olmur. Çünki bu davranış artıq avtomatik rejimə keçir. Elmi baxımdan desək, tez-tez təkrarlanan düşüncə və sözlər neyron əlaqələri möhkəmləndirir. Mənim fikrimcə isə, bu nöqtədə insan artıq vəziyyəti yox, yalnız narazılığı görməyə başlayır. Dəyişimin ilk addımı fərqindəlikdir. İnsan “mən indi şikayət edirəm” deyə bildiyi anda artıq avtomatik dövrə qırılmağa başlayır. Bu, həm praktik təcrübəmdə, həm də elmi mənbələrdə təsdiqlənmiş bir faktdır. Təcrübələrimə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, çox təsirli metodlardan biri də şikayəti suala çevirməkdir. Yəni-“Hər şey niyə belə çətindir?” yerinə “Bu vəziyyətdə mənim edə biləcəyim nə var?” Bu dəyişiklik beyni passiv narazılıqdan aktiv düşünməyə keçirir”.

Almara Ağaqızı

Almara Ağaqızı vurğulayıb ki, mənfi düşüncələrdən qaçmaq mümkün deyil: “Mənim fikrimcə, mənfi düşüncələrdən tam qaçmaq nə mümkündür, nə də sağlamdır. Burada əsas məsələ onları idarə etməyi öyrənməkdir. Düşüncəni basdırmaq yox, onu anlamaq daha effektlidir. Elmi araşdırmalar da təsdiqləyir ki, düşüncəni adlandırmaq və yenidən çərçivələndirmək (reframing) emosional yükü xeyli azaldır. Hər günün sonunda insan özünə bu sualı versə kifayətdir: “Bu gün şikayət etdiyim anda başqa hansı baxış bucağı seçə bilərdim?” Təcrübələrimə dayanaraq deyə bilərəm ki, bu sual zamanla insanın düşüncə tərzini dəyişir və beynin mənfi dövrədən çıxmasına kömək edir.

Ən vacib məqam budur ki, beyin bizim sözlərimizi və düşüncələrimizi təlimat kimi qəbul edir. Tez-tez şikayət etdikcə beyni narahatlığa, fərqindəliklə yanaşdıqca isə sakitliyə öyrədirik. İndiyə qədərki müşahidələrimlə və elmi araşdırmalara dayanaraq belə nəticəyə gəlirəm ki, psixoloji dəyişimin başlanğıcı məhz burada - düşüncənin istiqamətində yatır”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info