Deepfake hazırlamaq cinayət hesab olunsun TƏKLİF

Bildiyiniz kimi, son vaxtlar  “rəqəmsal klonlaşdırma” və ya “deepfake” texnologiyalarından istifadə etməklə törədilən hüquqazidd əməllər sürətlə artmaqdadır. 
Xüsusi narahatçılıq yaradan hal odur ki, bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, dövlət rəsmiləri, millət vəkilləri də bu cür rəqəmsal hücumlara, hətta, deyərdim ki, rəqəmsal terrora məruz qalır, onların səs və görüntüləri təqlid edilir, adlarından saxta video-müraciətlər, bəyanatlar və yazılı açıqlamalar hazırlanaraq sosial şəbəkələr  vasitəsilə geniş şəkildə yayılır.

Modern.az xəbər verir ki, bunu Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında deputat Azay Quliyev deyib.

Deputat bildirib ki, informasiya müharibəsinin təhlükəli alətinə çevrilən bu saxta kontentlərin əsas məqsədi ictimaiyyətdə çaşqınlıq yaratmaq, ictimai rəyi manipulyasiya etmək, dövlət orqanlarına inamsızlıq formalaşdırmaq, ölkəmizin milli maraqlarına və təhlükəsizliyinə xələl gətirməkdir. 
“Bu təhlükələrin qarşısının effektiv şəkildə almaq üçün qanuni mexanizmlərimiz yetərli deyil. Mövcud qanunvericiliyimizdə  “rəqəmsal klonlaşdırma” və ya “deepfake” kimi anlayışlar ayrıca hüquqi kateqoriya kimi tam və müasir çağırışlara uyğun olaraq sistemli şəkildə tənzimlənmir. Bu boşluqdan istifadə edən maraqlı dairələr və şəxslər,  o cümlədən “Meta”, “YouTube”, “X”, “TikTok” kimi sosial media platformalar Azərbaycanın informasiya məkanında istədiyi kimi fəaliyyət göstərir, lakin buna görə görə heç bir hüquqi məsuliyyət daşımırlar. 
Məhz bu səbəbdən Milli Məclisin yaz sessiyasının işlər planına “Rəqəmsal təhlükəsizlik haqqında” qanunun hazırlanmasının daxil edilməsini təklif edirəm. Qanunun adı fərqli də ola bilər, lakin onun əsas mahiyyəti aydın olmalıdır, qanun deepfake  texnologiyalardan istifadə edilməklə saxta audio, video və digər rəqəmsal materialların hazırlanması və yayılmasına görə konkret hüquqi məsuliyyət müəyyən etməlidir.
1) İlk növbədə, şəxsin razılığı olmadan səsinin, görüntüsünün və davranışının süni zəkadan istifadə etməklə klonlaşıdırılması qanunla cinayət hesab edilməlidir. Artıq bir çox ölkələrdə, o cümlədən Böyük Britaniya və Avropa İttifaqında bu cür qanunazidd əməllərə görə 7 ilə kimi azadlıqdan məhrum etmə cəzası tətbiq olunur. 
2) Bundan başqa, süni zəka ilə yaradılmış bütün audio, video və vizual materialların məcburi şəkildə etiketlənməsi qanunda tələb kimi qoyulmalı,  “bu məzmun süni zəka ilə yaradılıb” xəbərdarlığı açıq və aydın formada göstərilməlidir. Əgər belə bir məcburi xəbərdarlıq tələbi qoyulmasa,  bu cür materialların hansının doğru, hansının “fake” olduğunu müəyyən etmək adi vətəndaş üçün çox çətin olacaq. 
3) Bu gün deepfake materialları qədər təhlükəli olan məsələlərdən biri də riskli alqoritmlərin nəzarətsiz və şəffaflıqdan kənar şəkildə geniş yayılmasıdır. Belə alqoritmlər istədiyi zərərli kontenti prioritetləşdiririr və təşviq edir”.

A.Quliyev qeyd edib ki, nəticədə insanın düşüncə tərzi, dünya görüşü və maraq dairəsi tədricən, lakin sistemli şəkildə həmin alqoritmə uyğun formalaşdırılır, ictimai rəy fərdlərin azad seçimi əsasında deyil, alqoritmik yönləndirmə yolu ilə manipulyasiya olunur.
“Məhz bu səbəbdən Azərbaycanın informasiya məkanında bu cür riskli və manipulyativ alqoritmlərin yayılmasının qarşısı qanunla  alınmalı və bu cür alqoritmilərin qadağan olunması sosila media platformaların hüquqi öhdəlikləri sırasına daxil edilməlidir” – o vurğulayıb.