Icma.az
close
up
RU
Gördüyümüz hər şey doğrudurmu? Deepfake TƏHLÜKƏSİ

Gördüyümüz hər şey doğrudurmu? Deepfake TƏHLÜKƏSİ

Bizim media saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı informasiya mühitində yeni imkanlarla yanaşı, ciddi risklər də yaradıb. Bu risklərdən biri də son illərdə geniş yayılmağa başlayan deepfake məlumatlardır. Deepfake texnologiyası reallıqla saxtanı bir-birindən ayırmağı çətinləşdirərək cəmiyyət, media və fərdlər üçün təhlükəli nəticələr doğura bilər və ölkə olaraq biz bü cür təhlükəli məqamlarla tez-tez qarşılaşırıq.
Dünən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin adından "deepfake" texnologiyası tətbiq olunmaqla hazırlanmış saxta məzmunlu daha bir videonun yayılması dediklərimi bir daha təsdiq edir.
Bu videoya görə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA) açıqlama yaymağa məcbur oldu:
"Süni intellektin köməyi ilə hazırlanmış, ictimai rəyi çaşdırmağa yönələn bu dezinformasiya nümunəsi Azərbaycan və Türkiyə arasında olan münasibətləri zədələməyə, iki qardaş ölkə arasında mövcud olan strateji müttəfiqliyə xələl gətirməyə və qarşılıqlı etimadı sarsıtmağa xidmət edir.
Cəmiyyəti yalnız rəsmi mənbələrin verdiyi informasiyaya inanmağa, jurnalistləri, ictimai fəalları bu kimi hallara qarşı hər zaman prinsipiallıq nümayiş etdirməyə, saxta və yalan məlumat əsaslı kampaniyaların, "deepfake" texnologiyaları ilə məzmunyaratma tendensiyasının vüsət aldığı bir şəraitdə sayıq olmağa səsləyirik".
Göründüyü kimi, artıq cəmiyyət demək olar hər gün ortaya çıxan yeni bir problemlə üz-üzə qalır və təbii olaraq həmin problemlərlə mübarizə immuniteti də yaranmaqdadır. Bu cur zərərli vasitələrə qarşı ən yaxşı mübarizə isə maariflənmə, diqqət və texnoloji bilgilərdir.
Bəs deepfake nədir və onun təhlükələri nədən ibarətdir?
Deepfake süni intellekt və dərin öyrənmə (deep learning) alqoritmləri vasitəsilə yaradılan, real insana aid saxta video, səs və ya görüntülərdir. Bu texnologiya mövcud şəkil, video və səs materiallarını analiz edərək bir insanın üzünü, mimikasını və səsini başqa bir video və ya audio fayla tətbiq etməyə imkan verir.Nəticədə, insanın heç vaxt demədiyi sözləri deyirmiş və ya etmədiyi hərəkətləri edirmiş kimi göstərən olduqca inandırıcı məzmun yaranır. Deepfake texnologiyası ilkin mərhələdə kino və əyləncə sənayesində istifadə olunsa da, bu gün daha çox dezinformasiya və fırıldaqçılıq aləti kimi diqqət çəkir.
Mütəxəssislər əsas təhlükələri belə sıralayır:
Dezinformasiya və ictimai manipulyasiya – saxta siyasi çıxışlar və xəbərlər
Maliyyə fırıldaqları – səs deepfake vasitəsilə rəhbər və ya yaxın adam adı ilə pul tələb edilməsi
Şəxsi nüfuzun zədələnməsi – fərdlərin adından saxta videoların yayılması
Psixoloji və sosial təsirlər – cəmiyyətin informasiyaya olan etibarının azalması
Bu hallar informasiya təhlükəsizliyi anlayışını yeni mərhələyə çıxarır.
Deepfake-i aşkar etmək niyə çətindir?
Müasir deepfakelər texniki baxımdan o qədər inkişaf edib ki, adi istifadəçi üçün onları ayırd etmək çətindir. Çünki süni intellekt real mimikanı təqlid edir, səs tonunu və emosiyanı kopyalayır, video keyfiyyətini təbii saxlayır. Bu səbəbdən yalnız texniki bilik deyil, tənqidi düşüncə də vacib rol oynayır.
Deepfake məlumatlardan necə qorunmaq olar?
İlk növbədə Tənqidi yanaşma formalaşdırmaq, hər görünən video və eşidilən səsə dərhal inanmaq olmaz. Xüsusilə, “təcili” xarakterli çağırışlar, pul və ya şəxsi məlumat tələbləri şübhə ilə qarşılanmalıdır. Məlumatı alternativ mənbələrdən yoxlamaq da vacibdir. Əhəmiyyətli bir xəbər və ya açıqlama yalnız bir mənbədə varsa, onun doğruluğu sual altındadır. Etibarlı media və rəsmi kanallar əsas meyar olmalıdır. Rəsmi qaynaqlarla işləmək vacib amildir. Sosial mediada, açıq platformalarda çoxlu video və səs paylaşmaq deepfake yaradılmasını asanlaşdırır. Xüsusilə şəxsi və peşəkar məlumatların qorunması vacibdir.
Rəqəmsal savadlılığı artırmaq
Deepfake texnologiyası haqqında məlumatlı olan insan:
manipulyasiyanı daha tez anlayır,
emosional qərarlar vermir,
informasiya təhlükəsizliyinə daha məsuliyyətlə yanaşır.
Təbii ki, rəqəmsal savadlılığa elə ailədən, uşaqlardan, məktəblərdən başlamaq lazımdır. Uşaqların deepfake və ümumilikdə rəqəmsal saxtakarlıqlar barədə məlumatlandırılması müasir təhsil sisteminin vacib tərkib hissəsinə çevrilməlidir. Məktəblərdə bu istiqamətdə şagirdlərin yaş səviyyəsinə uyğun rəqəmsal savadlılıq dərsləri, real və saxta məzmunu ayırd etməyə yönəlmiş praktik nümunələr, həmçinin onlayn təhlükəsizlik və şəxsi məlumatların qorunması mövzusunda maarifləndirici müzakirələr aparıla bilər. Müəllimlər şagirdlərə hər gördükləri video və ya eşitdikləri məlumata tənqidi yanaşmağı, şübhəli hallarda valideyn və ya müəllimə müraciət etməyin vacibliyini aşılamalıdırlar. Bu cür sistemli iş uşaqların həm informasiya manipulyasiyasından qorunmasına, həm də məsuliyyətli rəqəmsal vətəndaş kimi formalaşmasına töhfə verər.
Nəticə etibari ilə
Deepfake məlumatlar müasir dövrün ən ciddi informasiya təhlükələrindən biridir. Texnologiyanın inkişafı qarşısında tam müdafiə mümkün olmasa da, məlumatlılıq, tənqidi düşüncə və düzgün davranış vərdişləri bu riskləri minimuma endirə bilər. Cəmiyyət olaraq əsas vəzifə yalnız texnologiyanı izləmək deyil, onu düzgün istifadə etməyi də  öyrənməkdir.
Sahil Tahirli
Media mütəxəssisi

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:259
embedMənbə:https://bizim.media
archiveBu xəbər 28 Yanvar 2026 21:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see319

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see310

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see307

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see298

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see289

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see277

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see265

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see258

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see256

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see250

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see247

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see242

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see240

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see233

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see220

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see213

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see211

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see206

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see197

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri