Dəniz buzunda minimum sahə: təhlükə yaxınlaşır?

NASA-nın peyk müşahidələri göstərir ki, Arktikada dəniz buzunun illik minimum sahəsi 2026-cı ildə də uzunmüddətli müşahidələrdə qeydə alınan ən aşağı göstəricilər sırasındadır. Arktika okeanında dəniz buzunun sahəsi sentyabrın 12-də illik minimuma çatıb. NASA və ABŞ-ın Milli Qar və Buz Məlumatları Mərkəzinin (NSIDC) məlumatına görə, həmin vaxt buz örtüyünün sahəsi təxminən 4,6 milyon kvadratkilometr olub. Bu göstərici 1978-ci ildən başlayan peyk müşahidələri tarixində qeydə alınan on ən aşağı minimum göstəricidən biri sayılır.

NASA-nın məlumatına əsasən, 2007–2026-cı illər arasında Arktikada dəniz buzunun illik minimum sahəsi üzrə peyk müşahidələrinin ən aşağı 20 göstəricisi qeydə alınıb. Bu tendensiya Arktika buz örtüyünün uzunmüddətli dəyişməsini izləməyin əhəmiyyətini göstərir. Dəniz buzunun sahəsi il ərzində təbii olaraq dəyişir. Qışda temperaturun aşağı düşməsi ilə buz örtüyü genişlənir, yaz və yay aylarında isə ərimə nəticəsində azalır. Buna görə alimlər təkcə bir ilin göstəricilərini deyil, çoxillik dəyişiklikləri də müqayisə edirlər.

Dəniz buzu Günəş şüalarının bir hissəsini əks etdirir. Buzun yerini daha tünd rəngli açıq okean suları tutduqda, su daha çox günəş enerjisi udur. Bu proses regional istiləşməni gücləndirə bilər. Arktikadakı dəyişikliklər ekosistemlərə, buzdan asılı canlılara və şimal ərazilərində yaşayan icmalara da təsir göstərir. Buz örtüyünün vəziyyəti gəmiçilik marşrutlarının planlaşdırılması və qütb regionlarında ekoloji risklərin qiymətləndirilməsi baxımından da izlənilir.

Bununla belə, 2026-cı ilin göstəricisi Arktikada buzun bütün zamanların rekord minimumuna çatması demək deyil. NASA-nın məlumatına görə, builki minimum 2008, 2010 və 2025-ci illərin göstəriciləri ilə eyni səviyyədə olub.

Lalə Mehralı