Depozit, yoxsa qızıl: Hansı daha sərfəli investisiyadır?

Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az

Pulunu qorumaq və artırmaq istəyən insanlar üçün ən çox müzakirə olunan investisiya vasitələrindən ikisi bank əmanətləri və qızıldır. Bir tərəfdə əvvəlcədən müəyyən edilmiş faiz gəliri və nisbətən proqnozlaşdırıla bilən qazanc, digər tərəfdə isə bazar qiymətinin dəyişməsindən asılı olaraq dəyər qazana bilən qiymətli metal dayanır. Hər iki investisiya vasitəsinin öz üstünlükləri və riskləri var.

Son illərdə qızılın dünya bazarında bahalaşması bu qiymətli metala marağı daha da artırıb. Xüsusilə iqtisadi qeyri-müəyyənlik, geosiyasi gərginlik və inflyasiya riskləri fonunda investorlar qızılı sərvətin qorunması vasitəsi kimi qiymətləndirirlər. Dünya Qızıl Şurasının məlumatına görə, 2025-ci ildə qızılın qiyməti 60%-dən çox artıb. Bu yüksəlişdə mərkəzi bankların və investorların qızıla tələbatının artması da mühüm rol oynayıb.

Digər tərəfdən, bank depozitləri daha əvvəlcədən hesablana bilən gəlir əldə etmək istəyənlər üçün aktual seçim olaraq qalır. Azərbaycanda 2026-cı ilin oktyabrında manatla birillik əmanətlər üzrə illik faiz dərəcələri bəzi banklarda 11%-ə çatır. Bu isə müəyyən məbləğdə vəsaiti olan şəxslərə əlavə gəlir əldə etmək imkanı yaradır.

Bank depozitinin əsas üstünlüyü: əvvəlcədən məlum olan gəlir

Bank əmanətinin əsas üstünlüyü onun gəlirliliyinin əvvəlcədən müəyyən edilməsidir. Müştəri banka müəyyən məbləğdə pul yerləşdirir və müqavilədə göstərilən müddət ərzində razılaşdırılmış faiz gəliri əldə edir. Məsələn, 10 000 manat vəsaiti illik 11% faizlə bir il müddətinə banka yerləşdirən şəxs müddətin sonunda 1100 manat faiz gəliri əldə edə bilər. Beləliklə, ilkin məbləğ 11 100 manata çatır.

Əmanətlərin digər mühüm üstünlüyü onların sığortalanmasıdır. Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun qaydalarına əsasən, qorunan əmanətlər üzrə manatla illik faiz həddinin yuxarı limiti 12%, kompensasiya məbləği isə hər iştirakçı bank üzrə 100 000 manatdır. Bu qorunmadan yararlanmaq üçün əmanətin digər sığorta şərtlərinə də uyğun olması tələb edilir.

Bununla belə, depozitlərin müəyyən məhdudiyyətləri də var. İlk növbədə, pulun müddətli əmanətə yerləşdirilməsi onun sərbəst istifadəsini məhdudlaşdıra bilər. Müqavilə müddəti başa çatmadan vəsaitin çıxarılması zamanı faiz gəlirinin azalması və ya itirilməsi mümkündür. Bundan başqa, inflyasiya depozitdən əldə olunan real gəlirliliyi aşağı sala bilər.

Qızıl investisiyasının üstünlükləri nələrdir?

Qızıl uzun illərdir dünyada sərvətin qorunması vasitələrindən biri hesab olunur. Onun əsas üstünlüyü müəyyən hallarda inflyasiya, valyuta dəyişiklikləri və iqtisadi qeyri-müəyyənliklər qarşısında investisiya portfelini qorumaq imkanının olmasıdır. Qızılın dəyəri yalnız bir ölkənin iqtisadi vəziyyətindən asılı deyil. Dünya bazarında tələb və təklif, mərkəzi bankların alışları, ABŞ dollarının məzənnəsi, faiz dərəcələri və geosiyasi hadisələr qiymətə təsir göstərir.

Qızılın digər üstünlüyü onun uzunmüddətli investisiya aləti kimi istifadə oluna bilməsidir. Xüsusilə iqtisadi risklərin artdığı dövrlərdə investorların bu metala marağı yüksələ bilər. Lakin qızılın depozitdən fərqli olaraq sabit faiz gəliri yoxdur. Yəni investor qızıl aldıqdan sonra hər ay və ya hər il əlavə gəlir əldə etmir. Qazanc yalnız alış qiyməti ilə satış qiyməti arasındakı müsbət fərqdən formalaşır.

Bundan başqa, qızılın qiyməti həmişə yüksəlmir. Dünya Qızıl Şurasının təhlilləri göstərir ki, bəzi illərdə qiymətli metal əhəmiyyətli artım göstərdiyi halda, digər dövrlərdə ciddi ucuzlaşma da yaşaya bilər. Buna görə qızıl qısa müddətdə qazanc əldə etmək istəyənlər üçün riskli seçimə çevrilə bilər.

Fiziki qızıl alan şəxslər alış və satış qiymətləri arasındakı fərqi, məhsulun əyarını, saxlanma və təhlükəsizlik xərclərini də nəzərə almalıdırlar. Xüsusilə zinət əşyalarının investisiya məqsədilə alınması zamanı emal və satış xərcləri gəlirliliyə mənfi təsir göstərə bilər.

Hansı investisiya daha çox qazandırır?

Depozitdə qazanc əvvəlcədən müəyyən edilmiş faiz əsasında hesablanır. Qızılda isə gəlirlilik bazar qiymətinin dəyişməsindən asılıdır. Məsələn, bir il ərzində qızılın qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə artarsa, onun gəlirliliyi bank depozitini üstələyə bilər. Əksinə, qızılın qiyməti sabit qalarsa və ya aşağı düşərsə, depozit daha sərfəli nəticə verə bilər.

Burada investisiyanın müddəti də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qısa müddətdə vəsaitin qorunması və müəyyən gəlir əldə edilməsi prioritetdirsə, bank depoziti daha uyğun seçim ola bilər. Uzunmüddətli perspektivdə isə qızıl investisiya portfelinin şaxələndirilməsi və müxtəlif iqtisadi risklərdən qorunması baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.

İnvestisiya qərarı verərkən yalnız mümkün gəlirə deyil, risklərə, pula nə vaxt ehtiyac yaranacağına və şəxsin maliyyə məqsədlərinə də diqqət yetirilməlidir.

Bütün vəsaiti yalnız bir investisiya alətinə yönəltmək əvəzinə, onu müxtəlif aktivlər arasında bölüşdürmək risklərin azaldılmasına kömək edə bilər. Məsələn, vəsaitin bir hissəsini bank əmanətində saxlamaq, digər hissəsini isə qızıl kimi alternativ aktivlərə yönəltmək fərqli risklərə qarşı müəyyən balans yarada bilər.

Nəticədə isə bank depoziti daha proqnozlaşdırıla bilən gəlir, qızıl isə bazar qiymətindən asılı olaraq daha yüksək qazanc və ya zərər ehtimalı təqdim edir. Hansının daha sərfəli olması isə investisiyanın müddətindən, bazar şəraitindən və investorun riskə münasibətindən asılıdır.