Dərslik müəllifləri dərsliyi yazan zaman qazanca yox, öz vicdanlarına fokuslansınlar Əməkdar müəllim

Dərsliklərdə təqdim olunan materialların dili ilə bağlı çətinliklər uzun müddətdir ki, təhsil mütəxəssisləri və müəllimlərin müzakirə mövzusudur. Onlar dərslik dilinin şagirdlər üçün çətin olduğunu, məzmunu qavrama prosesinə mane yaratdığını qeyd edirlər. Hətta elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev də brifinqlərdən birində dərsliklərin dilinin şagirdlərin oxuyub-anlaması baxımından çətinlik yaratdığını vurğulamışdı.

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında keçmiş deputat, Əməkdar müəllim Sona Əliyeva bildirdi ki, dərsliklərin dili ilə bağlı narazılıqlar tamamilə haqlıdır:

"İllərdir həm müəllimlər, həm valideynlər, həm də təhsil mütəxəssisləri eyni problemi dilə gətirir. Çox vaxt dərsliklərdəki mətnlər o qədər ağır, o qədər akademik, bəzən səhvlərlə dolu yazılıb ki, şagird mətni anlamır. O səbəbdən də, şagird dərsi də, fənni də qavraya bilmir. Nazir Emin Əmrullayevin də açıq şəkildə “dərsliklərin dili uşaqlar üçün çətindir” deməsi reallığı bir daha təsdiqləyir. Yəni problem var və bu, tək bir məktəbin, tək bir müəllimin məsələsi deyil, bu, təhsil sistemimizin problemidir".

Təhsil mütəxəssisinin fikrincə, dərslik dilinin ağır olması çox ciddi fəsad yaradır:

"Məsələn, şagird dərsliyi oxuyur, lakin, anlamır, yəni qeyd olunanların səbəb-nəticə əlaqəsini başa düşmür, sadəcə əzbərləyir. Uşaq mətnin dilini başa düşməyəndə müəllim dərsi izah etmək əvəzinə, dərsliyi “tərcümə etməyə” başlayır. Bu da öyrənməni məzmunsuz, anlaqsız əzbərləməyə çevirir. Ağır cümlələr, uzun və dolaşıq fikirlər 10–12 yaşlı bir uşağın təfəkkür-idrak xüsusiyyətlərinə uyğun deyil. Zamanla uşaq özünü “bacarıqsız” hiss edir və dərsdən uzaqlaşır. Bu problemlərin olması həm də müəllimin yükünü ikiqat artırir. Müəllim dərsdə bacardığı qədər dərsliyi sadələşdirməyə çalışır, həm də uşaqlara o sadələşmiş versiyanı öyrədir. Bu, əlavə vaxt, əlavə yorğunluq, əlavə stres deməkdir. Ən əsas diqqət etməli olduğumuz məqam isə odur ki, oxuyub-anlama zəif olanda bütün fənlər bundan təsirlənir. Yəni paralel olaraq digər fənnlərdən də uşaq geri qalır. Bu gün PİSA nəticələrində zəif performansın əsas səbəblərindən biri də məhz budur: uşaq mətni başa düşmürsə, heç bir fəndə yüksək nəticə verə bilməz".

Əməkdar müəllim tövsiyə edir ki, dərslik müəllifləri dərsliyi yazan zaman qazanca yox, öz vicdanlarına fokuslansınlar.

"Özünü daha savadlı göstərmək üçün çətin akademik ifadələrlə yazdılan kitabların nə onlara, nə də təhsilimizə faydası var. Birmənalı şəkildə dərsliklərin dili uşağın yaşına uyğunlaşdırılmalıdır, sadə, aydın və anlaşıqlı olmalıdır. Dərslik hazırlanarkən filoloq, psixoloq, metodist və müəllimlər bir komanda kimi işləməlidir. Dərsliklər təsdiq edilməzdən əvvəl real şəkildə pilot məktəblərdə test edilməlidir. Nəticələr isə qərəzsiz və ədalətlə təhlil edilməlidir. Dərslik uşağın öyrənməsini çətinləşdirən yox, asanlaşdıran alət olmalıdır. Dil anlaşıqlı olmadıqda, nə motivasiya qalır, nə də öyrənmə. Əgər biz təhsilin keyfiyyətini artırmaq istəyiriksə, ilk toxunmalı olduğumuz məhz dərsliklərin dili və məzmunudur", - deyə Sona Əliyeva yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI