DİKTATORUN FACİƏSİ AzPolitika onlayn siyasiictimai qəzet

Nurəddin İSMAYIL

Bəşər Əsədin son aqibəti bütün diktatorların bu və ya digər formada sonda yaşayacağı aqibətdir və nə yazıqlar ki, heç bir diktator özündən əvvəlki diktatorun acınacaqlı həyatından nəticə çıxarmaq istəmir.

Görünən o ki, diktatorların qərbə, şərqə mənsubluğundan asılı olmayaraq hamısı eyni taleni yaşamağa məhkumdur. Hakimiyyət hərisliyi, qəddar idarəetmə üsulu, xalq adından danışrkən xalqdan aralı düşmə, sərvət düşkünlüyü, demokratik proseslərin gözardı edilməsi, insan hüquq və azadlıqlarını saya salmama, sonucda diktatorların ya Səddam kimi tuneldə gizlənməsinə, ya Qəddafi kimi kötüklənməsinə, ya da Yanukoviç, Əsəd kimi başqa bir diktatorun boyunduruğunu qəbul etməsinə səbəb olur.

Yüzillərdir Yaxın və Ota Şərqi, müstəmləkə hədəfinə daxil edən, müstəmləkə erası bitdikdən sonra bu region dövlətlərini “parçala, hökm sür” siyasətinin qurbanına çevirən Rusiya, Fransa, İngiltərə və ABŞ-nin cızdığı aşkar-gizli planlar məhz Bəşər Əsəd kimi diktatorların başıboşluğundan həmin ölkə xalqlarını bugünkü acınacaqlı, dövlət təsisatları dağılmış vəziyyətlə üz-üzə qoyub. Son 13 ili vətəndaş müharibəsi ilə müşayitə edilən altmış illik diktatura rejimi 12 günün təlatümü içində sabun köpüyü kimi əriyib getdi. Dünya mədəniyyətinin nadir töhfəsi olan qosqoca bir diyar Əsədin yaramaz, rəzil siyasəti nəticəsində minillərdir özündə barındırdığı maddi, mənəvi dəyərləri itirmək təhlükəsi qarşısında qaldı. İşğalçı orduların dağıtdığı, alt-üst etdiyi, xarabazarlığa çevrdiyi əyalətlər, şəhərlər, bu ərazidə məskunlaşan milyonlarla insanın köçə zorlanması, onminlərlə insanın qətlə yetirilməsi, qaranıq zindanlarda çürüdülməsi, zəngin bir ölkə əhalisinin miskin vəziyyətə düçür olması, indi Əsəd rejiminin özündən sonra geri buraxdığı acı mənzərələrdir. Allah bilir, bu hərbi dağıntılardan, talandan, insan resurslarının məhv edilməsindən sonra Suriyanın özünə gəlməsi, yenidən şəkillənməsi, dövlət quruluşunu bərpa etməsi üçün nə qədər vaxt və səy tələb olunacaq.

Bütün bunlara baxmayaraq Suriya xalqının axıdılan qanlar, verilən qurbanlar bahasına qanlı bir rejimdən qurtulub özgürlüyünə qovuşması, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə sahib çıxması, milli kimliyini qorumaq üçün mücadilə aparması diktatura rejimindən qurtulmaq istəyən xalqlar üçün tarixi örnəkdir. Əsədin unutduğu, kor yaddaşından sildiyi, dar gündə ona arxa ola biləcək öz xalqı idi. Adam anlamalı idi ki, onun dövlət ərazisini proksi müharibələrin qaynar nöqtəsinə, terror yuvasına, hərbi poliqona çevirən İran, Rusiya, Fransa, ABŞ kimi dövlətlər, maraqları uzlaşan bir gün onu keçi qiymətinə sata bilər. Və satdılar. Suriyanı talayan, onun ərazisini hərbi platsdarma çevirən heç bir ölkə - nə bu ölkəni “şiə hilalı”na daxil edən İran, nə də Əsəddən bala Əsədə qədər bu sülalənin arxasında duran Rusiya, nə də Yaxın Şərq sömürgəçisi Qərb ölkələri Əsədin taleyinin həlledici anında ona dəstək olmadı. Təkcə ölkəsindən milyardlarını daşıyıb təhvil verdiyi Putin Rusiyası, xanımı və övladları ilə birgə ona naməhrəm qucaq açdı.

İndi müharibənin bitdiyi, lakin müharibə yaralarının uzun müddət sağalmasına ehtiyac duyulduğu Suriya üçün yeni sabitlik dövrü başlayır. Hansı idarə üsulu seçiləcək, ölkənin suverenliyi, ərazi bütövlüyü üçün hansı ölkələr beynəlxalq təminat verəcək, ölkəni iqtisadi dağıntılardan xilas etmək, əsaslı bərpa işləri aparmaq, sabitliyi qorumaq naminə hansı ölkələr dəstək olacaq, bütün bunlar Suriyada formalaşacaq yeni hakimiyyəti dərindən düşündürən məsələlər olacaq. Əlbəttə, Əsəd rejiminin çöküşündə mühüm yer alan bugünkü Özgür Suriya Ordusunun formalaşmasında, peşəkar yetişməsində, hərbi cəhətdən təchiz edilməsində Türkiyə istihbaratının apardığı kəşfiyyat işini, müharibə başladığı andan isə bu dövlətin açıq şəkildə verdiyi dəstəyi əldə edilən qələbənin vacib elementi kimi dəyərləndirməliyik.

Ərazi bütövlüyünün, suverenliyin otuz ildən artıq xiffətini yaşayan Azərbaycanın, vaxtı ilə erməni terrorçularının qol-qanad açdığı, bu ölkə ərazisində yetişdirilən terrorçuların sonradan separatçı Qarabağ rejiminə dəstək olaraq göndərildiyi Suriyadan fərqli olaraq yeni qurulan Suriya ilə hərtərəfli əlaqələr qurmasında, ona öz suverenliyi, ərazi bütövlüyünü əldə etməsində maraqlı olacağı şübhə doğurmur. 

Dövlət başçısı İlham Əliyevlə Türkiyə Prezidenti Ərdoğanın son telefon görüşü zamanı Cənubi Qafqazla yanaşı, Suriya mövzusunun da gündəmə gətirilməsi, Suriyanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi naminə birgə səylərin artırılması, humanitar yardım göstərilməsi, bu ölkədə sabitliyin əldə edilməsi üçün dəstək verilməsi sahəsində anlaşmalar təqdir edilməlidir.