Dırnaq yeməyin səbəbi nədir?

Xarici görünüşünə görə bu vərdiş əsəbilik əlaməti kimi görünür: dırnaqların kənarlarının gəmirilməsi, onların ətrafındakı dərinin zədələnməsi. Lakin tədqiqatçılar bu davranışı hansı emosional vəziyyətlərin yaratdığını müəyyənləşdirməyə çalışarkən narahatlıq amili dəfələrlə əsas səbəb kimi təsdiqlənməyib. Əvəzində tamamlanmamış işlərə dözümsüzlük ön plana çıxıb.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu mövzuda ən çox istinad edilən araşdırmalardan biri Monrealda aparılıb. "Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry" jurnalında 2015-ci ildə dərc olunan araşdırmada Sara Roberts və həmkarları bədənə yönəlmiş təkrarlanan davranışlara – dırnaq yemək, dərini qaşımaq və saç yolmaq kimi vərdişlərə – meyilli 24 nəfəri belə vərdişləri olmayan 23 nəfərlə müqayisə ediblər.
İştirakçılar növbə ilə dörd vəziyyətə salınıb: çimərlikdə dalğaları göstərən sakitləşdirici video, təyyarə qəzasını əks etdirən stressli video, asan göründüyü halda əslində həll edilməsi mümkün olmayan tapşırıq və heç bir məşğuliyyət olmadan altı dəqiqə tək qalmaq.
Mövcud məlumatlara görə, dırnaq yemək istəyi məhz qıcıqlanma və cansıxıcılıq anlarında kəskin şəkildə artıb. Çimərlik videosu isə iştirakçıların davranışına heç bir təsir göstərməyib.
Burada söhbət adi mənada perfeksionizmdən – qüsursuz CV hazırlamaq və ya yüksək qiymətlər əldə etmək istəyindən getmir. Monreal komandası başqa bir hadisəni "təşkilati perfeksionizm" adlandırır. Bu, insanın hər dəqiqəni məhsuldar keçirməyə çalışdığı, öz qarşısında əlçatmaz standartlar qoyduğu və eyni vaxtda bir neçə işə girişdiyi planlaşdırma tərzidir.
Tədqiqatçıların fikrincə, məhz bu yanaşma qıcıqlanma və cansıxıcılıq yaradır. Çünki belə xüsusiyyətə malik insan hər boş dəqiqəni özünün çatışmazlığı kimi qəbul edir. Tədqiqat rəhbəri O'Konnor Monreal Psixi Sağlamlıq İnstitutuna verdiyi açıqlamada belə insanları rahatlaşa və ya tapşırıqları "normal" tempdə yerinə yetirə bilməyən şəxslər kimi xarakterizə edib.
Onun fikrincə, dırnaq yemək vərdişi müəyyən stimullaşdırma və kobud formada emosional boşalma təmin etdiyi üçün möhkəmlənir.
Stressin əsas səbəb olması ilə bağlı versiyanın da zəif tərəfləri var. Misirin Tanta Universitetində 330 tibb tələbəsinin iştirakı ilə aparılan araşdırmada respondentlərin 57,3 faizinin aktiv şəkildə dırnaq yediyi müəyyənləşib. Lakin onların qəbul edilən stress səviyyəsi üzrə göstəriciləri bu vərdişi olmayan şəxslərinkindən demək olar ki, fərqlənməyib. Vərdişin intensivliyi və müddəti də stress səviyyəsindən asılı olmayıb.
Klinik praktikada da oxşar mənzərə müşahidə olunur. "International Journal of Environmental Research and Public Health" jurnalında dərc olunan icmalda tədqiqatçılar Debra Li və Şari Lipner xroniki dırnaq yemə ilə obsesiv-kompulsiv pozuntu arasındakı əlaqəyə dair məlumatların ziddiyyətli olduğunu qeyd edirlər.
Bəzi hesablamalara görə, dırnaq yeyənlər arasında obsesiv-kompulsiv pozuntunun yayılma səviyyəsi cəmi 3,1 faizdir. Bu göstərici ümumi əhali arasında qeydə alınan səviyyəyə demək olar ki, bərabərdir.
Narahatlıq həqiqətən də bir çox insanda bu davranışı tətikləyə bilər. Lakin materialın müəlliflərinin sözlərinə görə, xroniki vərdişi izah etmək üçün bu yanaşma dəfələrlə sınaqdan keçərkən özünü doğrultmayıb.
Tədqiqatçılar həmçinin dırnaq yeməyin avtomatik davranışlara daha geniş meylin bir hissəsi ola biləcəyinə diqqət çəkirlər. 2020-ci ildə aparılan araşdırmada dırnaq yemək, dərini qaşımaq və saç yolmaq kimi davranışlarla insanın həyatında rutin və təkrarlanan nümunələrə ümumi bağlılığı arasında əlaqə müəyyən edilib.
Müalicə məsələsinə gəlincə, ən effektiv üsul "vərdişin dəyişdirilməsi təlimi" (habit reversal training) hesab olunur. Bu metodda insana davranışı tətikləyən amili müəyyən etmək və onu alternativ hərəkətlə əvəzləmək öyrədilir.
Mövcud məlumatlara görə, üç metodun müqayisə edildiyi araşdırmada kursu tamamlama göstəricisi ən yüksək olan üsul zehni "ayırma" texnikası olub. Bu zaman məşq fiziki deyil, zehni şəkildə həyata keçirilir.
O'Konnorun komandası ikinci istiqamət kimi insanın öz iş tempi və məhsuldarlığı ilə bağlı inancları üzərində işləməyi təklif edir. Məhz bu inancların sözügedən qıcıqlanmanı yaratdığı düşünülür.
Bununla yanaşı, Siqita Lesinskienenin rəhbərlik etdiyi həkim sorğusuna əsasən, tibb işçilərinin 60,6 faizi pasiyentlər özləri bu mövzunu qaldırmadıqda onlardan dırnaq yemək vərdişləri barədə heç vaxt soruşmur. Müalicə təyin edildikdə isə əksər hallarda acı dırnaq lakı və ya mütəxəssisə yönləndirmə ilə kifayətlənirlər.
Jalə
Demokrat.az