Donbas düyünü və sülh planı: ritorika ilə reallıq arasında sıxışan müharibə

Son günlər Xarkov vilayətinin şimal şərqində, xüsusilə Kupyansk istiqamətində yayılan məlumatlar Ukrayna müharibəsinin yeni və daha mürəkkəb mərhələyə keçdiyini göstərir.

Rusiya mediası Kupyansk və Kupyansk Uzlovonun ələ keçirildiyini, döyüşlərin artıq Oskol çayının hər iki sahilində davam etdiyini bildirir. Ukrayna tərəfi isə bu iddiaları tam nəzarət kimi qəbul etmir və şəhər daxilində hələ də intensiv döyüşlərin getdiyini, Rusiya bölmələrinin ciddi itkilər verdiyini vurğulayır. Bu ziddiyyətli məlumatlar müharibənin informasiya cəbhəsində də eyni dərəcədə sərt getdiyini göstərir.

Kupyansk məsələsi təkcə taktiki mövqe deyil. Bu şəhər Rusiya üçün Xarkov istiqamətində logistika və təzyiq aləti, Ukrayna üçün isə şimal şərq müdafiə xəttinin əsas sütunlarından biridir. Rusiya tərəfinin Donbasdan geri çəkilməyəcəyi təqdirdə hava zərbələrini bərpa edəcəyi ilə bağlı mesajı məhz bu kontekstdə oxunmalıdır. Moskva açıq şəkildə bildirir ki, ərazi məsələsi onun üçün danışıqlar predmeti deyil, hərbi nəticə məsələsidir. Bu isə müharibənin yaxın zamanda səngiyəcəyi ilə bağlı ümidləri zəiflədir.

Zelenskinin bəyanatları bu fonu tamamlayır. Onun Donbasın və Zaporojye AES-in Rusiyaya verilməyəcəyini açıq şəkildə deməsi Kiyevin mövqeyinin sərtləşdiyini göstərir. Burada söhbət yalnız ərazi yox, dövlətin suverenlik fəlsəfəsindən gedir. Zelenski faktiki olaraq bildirir ki, sülh yalnız Ukraynanın şərtləri çərçivəsində mümkündür və hər hansı məcburi güzəşt cəmiyyət üçün qəbuledilməzdir. Onun Putini Kiyevə dəvət etməsi isə diplomatik jestdən çox siyasi mesajdır. Bu çağırış real görüş ehtimalından daha çox beynəlxalq auditoriyaya ünvanlanmış mövqe nümayişidir.

Eyni zamanda ABŞ və Ukrayna arasında müzakirə olunan 20 maddəlik sülh planı müharibənin diplomatik xəttində yeni mərhələ açır. Avropa İttifaqının bu sənəddə imza tərəfi olmaması diqqət çəkir. Bu fakt göstərir ki, Vaşinqton prosesi daha çox ikitərəfli mexanizm üzərindən idarə etmək niyyətindədir. ABŞ üçün əsas məsələ sülhün özü qədər bu sülhün hüquqi və siyasi nəzarətinin kimdə olacağıdır. Təhlükəsizlik zəmanətlərinin Konqresdə ratifikasiya olunması tələbi də bunu təsdiqləyir.

Bütün bu məlumatlar bir nöqtədə birləşir. Cəbhədə döyüşlər intensivləşdikcə siyasi ritorika da sərtləşir. Rusiya hərbi təzyiqi artıraraq danışıqlar masasındakı mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Ukrayna isə ərazi bütövlüyü məsələsində geri addım atmamaqla Qərbdən daha konkret və hüquqi zəmanətlər almağa çalışır. Bu iki xətt arasında sülh planları hələlik kağız üzərində qalır.

Nəticə etibarilə Kupyansk ətrafında gedən döyüşlər, Donbasla bağlı ultimativ bəyanatlar və paralel şəkildə aparılan sülh danışıqları bir-birini inkar etmir, əksinə tamamlayır. Müharibə hazırda həm silahla, həm sözlə, həm də diplomatik sənədlərlə aparılır. Bu mərhələdə əsas sual sülhün olub olmayacağı deyil, hansı tərəfin onu öz şərtləri ilə yazmağa nail olacağıdır.

Alim Nəsirov