Dönər niyə zəhərləyir? Səbəb təkcə ət və mayonez deyilmiş

Havalar soyuyanda daha praktik olduğu üçün dönər kimi hazır yeməklər həm tələbələr, həm şagirdlər, həm də işləyənlər üçün ən əlverişli seçim olur. Ötən günlərdə Gəncədə də bir qrup şagirdin dönər yedikdən sonra səhhətləri pisləşərək xəstəxanaya köçürüldükləri ilə bağlı xəbər vermişdik.

Bəs görəsən, niyə məhz dönərdən zəhərlənmə halları bu qədər çoxdur? Alarkən nələrə diqqət etməliyik?

Qida mütəxəssisi Ağa Salamov Lent.az-a açıqlamasında bildirib ki, dönərdən zəhərlənmələrin tək səbəbi ət və mayonez deyil:

“Zəhərlənmələr çox vaxt toyuq dönərindən baş verir. Salmonella bakteriyası ildə minlərlə insanı zəhərləyir və öldürür. Ümumiyyətlə ət, toyuq patogen bakteriya daşıyıcılarıdır, lakin bakteriya yükü çirklənməyə məruz qalmayana qədər onlarda çox az miqdar təşkil edir. Dönəri zəhərli edən bilavasitə çirklənmədir. İlk növbədə ətin düzgün daşınmaması, buzunun dəfələrlə açılması hallarında qida zəhərlənməsi qaçılmazdır. İkinci halda otaq şəraitindəki emal prosesi də, əsas rol oynayır. Bəzən dönərçilər əti hazır alıb, şişlərdə daşımırlar, onun yerinə özləri şişləyib bişirirlər. AQTA dəfələrlə tövsiyə və tələb edir ki, dönər ətləri hazır şişlərdə alınsın.

Şişlənmə zamanı dönər ona görə zəhərlənmə verə bilir ki, prosesdə ət 3 saatdan çox otaq şəraitində saxlanılır. Lakin zəhərlənməyə şərait yaradan səbəblər heç bunlarla da, yekunlaşmır. Dönəri bişirən zaman bəzən dönərçilər gigiyena qaydalarını poza bilirlər. İnsanın saçında, üz dərisində stafilokok bakteriyası olur. Hərdən sosial şəbəkələrdə baxırsan ki, dönərxanada canlı yayım açıblar, heç birinin də başında papağı yox. Fikirləşmirlər ki, bu patogen bakteriya öldürücü xarakter daşıyır. Biz zəhərlənmə deyəndə ancaq ətin, mayonezin üstünə düşürük. Sözsüz, bunlar da başlıca səbəblərdəndir. Amma gizli səbəblərdən biri stafilokok bakteriyasıdır. Yeni dəbdir sanki, aşpazlar papaq taxmırlar. Şef sözünün mənasını bilməyənlər papaqsız iş görüb, özlərini “şef” adlandırırlar. Nəticədə isə qida zəhərlənməsinə bir səbəb də əlavə edilir.

Düşünürəm ki, AQTA “Tiktok”da canlı yayım açıb, dönərxanaların mətbəxini reklam edən, papaq taxmayan, gigiyena qaydalarını pozan, antisanitar vəziyyətdəki restoranlara qarşı reyd aparmalıdır. Bu mütləq olmalıdır. O canlı yayımlara baxanda “n” sayda nöqsanları müşahidə edirəm. Öz-özümə deyirəm ki, nə yaxşı burada zəhərlənmə olmur, buradan necə dönər alıb yeyirlər? Bunlar baxıb, keçiləsi məsələlər deyil. Zəhərlənmənin kökünü formalaşdıran hallardır.

Bəzən müştəri çoxluğuna görə dönərçilər əti ala-çiy vəziyyətdə tez-tez kəsib satırlar. Tam bişməyən ətlər də, qida zəhərlənməsi yaradır”.

Qida mütəxəssisi bişmiş dönərin saxlanılma müddətinə də toxunub:

“Alınıb, evə gətirilən dönəri soyuduqdan sonra isitmək olmaz”

“Çiy dönər ətini dondurucuda, şişdə müəyyən müddət saxlamaq mümkün olsa belə, bişmiş dönəri mütləq isti-isti yemək lazımdır. Dönər əti çörəyin arasında, yaxud evə aparana qədər soyuyursa, bu da qida zəhərlənməsi yaradır. Qida məhsullarının bişirilməsi, soyudulması, isidilməsi və yaxud buzunun açılması kimi texnologiyalar var. Bunlara əməl olunmayanda zəhərlənmə yaranır. Qısaca, dönər ətləri nə soyudula, nə də isidilə bilər. Şorbanı soyudub sonra isidib yemək olar, amma eyni üsulu dönərə tətbiq etmək olmaz.

Bişmiş və isti-isti təqdim olunan kəsilmiş dönəri 2 saatdan çox otaq temperaturunda saxladıqda, zəhərlənmə yaranır. Ona görə də, dönəri yerindəcə isti-isti yemək lazımdır. 1 saat ərzində yeyildikdə problem yaratmaz, amma istənilən halda anında yeyilməsi məsləhətlidir. Təkcə dönər ətinin yox, mayonezin də saatlarla otaq şəraitində qalması zəhərlənməyə səbəb olur”,-deyə mütəxəssis fikrini yekunlaşdırıb.