“Dünya dağılsa” da, onlar ac qalmayacaq: Araşdırma NƏTİCƏLƏRİ

Qlobal pandemiya, regional münaqişələr və əsas ticarət yollarının bağlanması göstərdi ki, qida idxalı dünyanın heç bir ölkəsi üçün qida təhlükəsizliyini tam təmin edə bilməz.

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Qida təhlükəsizliyi probleminə görə, bu gün ölkələr gələcəkdə baş verə biləcək böhranın qarşısını almaq üçün getdikcə öz ərzaq müstəqilliyi haqqında düşünürlər.

Lakin, “Visual Capitalist” (siyasət, iqtisadiyyat, biznes və cəmiyyət üzrə tədqiqatlar üzrə ixtisaslaşmış beynəlxalq media platforması - red.) mütəxəssislərinin fikrincə, görülən bütün tədbirlərə baxmayaraq, bu gün dünyada əsas və həyati əhəmiyyətli qida məhsullarına olan daxili ehtiyaclarını müstəqil şəkildə ödəyə bilən yalnız bir ölkə var. Dünyanın qalan hissəsi, bu və ya digər şəkildə, xarici təchizatdan asılıdır.

Bu baxımdan, “Visual Capitalist” analitikləri hər bir ölkənin əhalisini qidalandırmaq üçün təkbaşına yeddi əsas qida qrupundan neçəsini istehsal edə biləcəyini göstərən bir xəritə hazırlayıblar.

Təhlil insanlar üçün ən vacib yeddi qida kateqoriyasını əhatə edir: süd məhsulları, ət, balıq, meyvə, tərəvəz, nişastalı qidalar (düyü, qarğıdalı, yulaf, kartof, şirin kartof və s.), paxlalılar və toxumlar (lobya, mərcimək, noxud, günəbaxan, kətan, küncüt və s.).

Özünü ən yaxşı kim təmin edir?

Dünyada yeddi əsas qida kateqoriyasının hamısı üzrə öz daxili ehtiyaclarını tam ödəyən yeganə ölkə Qayanadır (Cənubi Amerikanın şimal-şərqində ingilisdilli ölkə - red.).

Çin və Vyetnam bir qədər geridə qalır. Bu ölkələr yalnız altı əsas qida kateqoriyası üzrə ehtiyaclarını ödəyir və süd məhsullarından çox asılıdırlar.

Hazırda dünyada yalnız 24 ölkə beş kateqoriyalı vacib məhsula olan ehtiyaclarını ödəyə bilir. Bunların arasında Yeni Zelandiya, Uruqvay, Paraqvay, Argentina, Braziliya, Baltikyanı ölkələr, İspaniya və Avstraliya, eləcə də bəzi MDB ölkələri diqqətəlayiqdir.

MDB ölkələrində vəziyyət

Müstəqil Dövlətlər Birliyi daxilində Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Rusiya qida ehtiyaclarını ən yaxşı şəkildə ödəyən ölkələrdir.

Onlar beş əsas ərzaq kateqoriyasında özlərini təmin edirlər. Qazaxıstanın meyvə və balıq, Özbəkistanın balıq, paxlalı bitkilər və toxumlar (günəbaxan, noxud və lobya), Rusiyanın meyvə və tərəvəz, Qırğızıstanın isə meyvə və balıq üzrə xarici təchizatdan asılılığı qeyd olunur.

Bu araşdırmaya görə, Azərbaycan, Ermənistan və Belarus insanlar üçün ən vacib qida məhsullarının yalnız dörd kateqoriyasına olan ehtiyaclarını ödəyir.

Bu baxımdan, Belarus meyvə, balıq, paxlalı bitkilər və toxumlu məhsullar, Azərbaycan və Ermənistan isə balıq, nişastalı qidalar, paxlalı bitkilər və toxumlu məhsullar çatışmazlığı ilə üzləşir.

Tacikistan MDB-də daxili ərzaq ehtiyaclarını ən az ödəyə bilən ölkədir. Orada hökumət müstəqil olaraq vətəndaşlarını yeddi əsas kateqoriyadan yalnız üçündə ərzaq məhsulları ilə təmin edir.

Ərzaq idxalından ən çox asılı olan ölkələr

Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Yəmən, İraq və Əfqanıstan ölkə xaricindən qida təchizatından tamamilə asılıdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu ölkələr hazırda yeddi vacib qida kateqoriyasından heç biri üzrə daxili ərzaq ehtiyaclarını ödəyə bilmirlər.

Yeddi əsas ərzaq kateqoriyasından ən azı birində özünü təmin edə bilən ölkələr qrupuna 23 ölkə daxildir. Bunlara əsasən ada dövlətləri, Afrika ölkələri və təəccüblüdür ki, Yaponiya daxildir.