Dünya ölkələri 1 Mayı necə qeyd etdi?

1 May dünyada Beynəlxalq Əmək Günü və ya Zəhmətkeşlərin Beynəlxalq Həmrəyliyi Günü kimi qeyd olunur. 

Hazırda 100-dən artıq ölkədə ictimai, 70-ə yaxın ölkədə isə rəsmi dövlət bayramı kimi qeyd edilir. 1 Mayın tarixi İlk dəfə 1856-cı ildə Avstraliyanın Melburn şəhərində tikinti işçiləri səkkiz saatlıq iş günü tələbi ilə Melburn Universitetindən Parlament binasına yürüş təşkil etdilər. 

1 may 1886-cı ildə Amerika Əmək Federasiyasının rəhbərliyi altında işçilər həftənin altı günü, 12 saatlıq iş gününə qarşı tətilə çıxdılar və səkkiz saatlıq iş günü tələb etdilər. 

Çikaqoda yarım milyon işçi nümayişlərdə iştirak etdi. Luisvildə 6000-dən çox qaradərili və ağdərili işçi birlikdə yürüşə çıxdı. O dövrdə Luisvildəki parklar qaradərililər üçün bağlanmışdı. 

Küçələrdən keçdikdən sonra işçilər birlikdə Milli Parka girdilər. Hər ştatda və şəhərdə qaradərili və ağdərili işçilərin birlikdə keçirdiyi nümayişlər qəzetlər tərəfindən "Beləliklə, qərəz divarı dağıdıldı" kimi şərh edildi. 4 mayda Haymarket Meydanında bomba partladıldı, ardınca polis atəş açdı. 

Bu hadisədə həm polis, həm də işçilər həyatını itirdi. Tədbirdən sonra bir çox etirazçıların lideri edam edildi. Bu hadisə əmək hərəkatının simvolik anlarından birinə çevrildi. Tətbiq olunan hüquqi təzyiqlər bu nümayişin təkrarlanmasının qarşısını aldı. 

14-21 iyul 1889-cu il tarixlərində keçirilən İkinci İnternasionalda Fransa işçi nümayəndəsinin təklifi ilə 1 Mayın dünya miqyasında "Birlik, Mübarizə və Həmrəylik Günü" kimi qeyd olunması qərara alındı. Beləliklə, ikinci nümayiş 1890-cı ildə keçirilə bildi. 

Zaman keçdikcə bir çox ölkədə 8 saatlıq iş günü rəsmi olaraq qəbul edildi. Beləliklə, 1 May işçilərin birliyini və həmrəyliyini əks etdirən bir bayram xarakteri qazandı. Bu gün sosialist ölkələrində və bir çox başqa ölkələrdə bayram olan 1 May Əmək və Həmrəylik Günü işçilər tərəfindən Milandan Banqladeşə qədər bütün dünyada müxtəlif yürüşlər, kütləvi nümayişlər və həmrəylik tədbirləri ilə qeyd olunur. 

Hansı ölkədə qeyd edilib? 

1 May Əmək və Həmrəylik Günü bu gün Milanda qeyd edilib. Həmçinin Yunanıstanın paytaxtı Afinada 1 May Əmək və Həmrəylik Gününü qeyd etmək üçün yürüş təşkil edilib.

Hərbçi İşçi Həmkarlar İttifaqı Cəbhəsi (PAME), Dövlət Qulluqçuları Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyası (ADEDY) və İşçi Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının (GSEE) çağırışı ilə Afinanın mərkəzində toplaşan işçilər, dövlət qulluqçuları, təqaüdçülər və tələbələr parlament binasına doğru yürüş ediblər. 

Bundan başqa, Banqladeşin paytaxtı Dəkkədə müxtəlif həmkarlar ittifaqlarına bağlı işçilər və qruplar 1 May Əmək və Həmrəylik Günü çərçivəsində yürüş təşkil ediblər. 

İndoneziyanın paytaxtı Cakartada 1 May Əmək və Həmrəylik Günü çərçivəsində mitinq keçirilib. İndoneziya prezidenti Prabovo Subianto da mitinqdə iştirak edib və çıxış edib. 

Qeyd edək ki, Sovet İttifaqı dövründə bu tarix xüsusi ideoloji çalarla və təntənə ilə qeyd olunurdu. Azərbaycanda da 1 May rəsmi və ən yüksək səviyyəli dövlət bayramı kimi geniş qeyd olunurdu. 1901-ci ildə Bakıda keçirilən ilk 1 may tədbirləri işçilərin əmək şəraitinin yaxşılaşdırılması, iş saatlarının azaldılması və sosial hüquqlarının qorunması tələbləri ilə yadda qaldı. 

Çar Rusiyası dövründə bu cür tədbirlər rəsmi şəkildə qadağan olunduğundan, aksiyalar əsasən gizli və ya yarı-leqal formada keçirilirdi və tez-tez polis təzyiqləri ilə qarşılaşırdı. 1920-ci ildə Azərbaycanın sovetləşdirilməsindən sonra isə 1 mayın mahiyyəti köklü şəkildə dəyişdi. 

Sovet ideologiyası bu günü proletar inqilabının və sosialist sistemin qələbəsinin rəmzi kimi təqdim edirdi. Azərbaycanda da 1 May genişmiqyaslı dövlət tədbirləri ilə qeyd olunmağa başladı. 

Bakı başda olmaqla, bütün iri şəhərlərdə hərbi paradlar, kütləvi yürüşlər və nümayişlər təşkil olunur, işçilər və tələbələr bu tədbirlərdə iştirak etməyə cəlb edilirdi. 

Formal olaraq bu tədbirlər əməkçi hüquqlarının bayramı kimi təqdim edilsə də, əslində Sovet hakimiyyətinin siyasi gücünün nümayişi funksiyasını daşıyırdı. 1992-ci ildə 1 mayın rəsmi bayram kimi qeyd olunmasına son qoyuldu. Müasir Azərbaycanda 1 may tarixi rəsmi qeyri-iş günü olmasa da, bir çoxları tərəfindən zəhmətkeşlərin əməyinə hörmət əlaməti olaraq xatırlanır.
Nigar Abdullayeva 
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin