Əhalinin dollara marağı niyə artıb?

2024-cü ildə Dövlət Neft Fondu (ARDNF) 7 milyard 128,5 milyon ABŞ dolları məbləğində valyuta satışı həyata keçirib. 

Bu, 2023-cü illə müqayisədə 2,65 dəfə çoxdur. Təkcə dekabrda ARDNF-in valyuta satışının məbləği 634,5 milyon ABŞ dolları təşkil edib.

Bu isə 1 il əvvələ nisbətən 3,2 dəfə çoxdur. Ötən il ARDNF-dən dövlət büdcəsinə transfert 12 milyard 781 milyon manat təşkil etməli idi.

Hesabat dövründə Fondun valyuta satışından əldə etdiyi vəsait isə bundan təxminən 662,55 milyon manat az - 12 milyard 118,45 milyon manat olub. 

Valyuta satışı ilə bağlı məbləğ bu qədər artırsa, dollara olan bu tələb nədən yaranır? Əhali, banklar dollara maraq göstərir, yoxsa başqa səbəblər var?

İqtisadçı-ekspert Razi Abbasbəyli “Cebheinfo.az”a bildirib ki, Azərbaycan manatının dəyər itirməsi sürətləndikcə, alıcılıq qabiliyyəti aşağı düşdükcə və inflyasiya rskləri artdıqca vətəndaşlar daha çox pullarını dollar ekvivalentində saxlamağa üstünlük verirlər: 

“Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan banklarında qoyulan əmanətlərin ümumi həcmində dollarla saxlanılan əmanətlərin həcmi artıb. Son 6 ayın statistikasına görə, artım 10 faizdən çox olub.

Bir qədər də güvən məsələsidir. Milli valyuta ilə bağlı tərəddüdlər hər zaman olduğu kimi qalmaqdadır. İnflyasiya prosesləri nəticə etibarı ilə manatın alıcılıq qabiliyyətini, dəyərini aşağı salır.

Bundan əlavə xarici risklər qarşısında manat dəyər itirməkdə davam edir. Bu da vəsaiti olan vətəndaşların öz əllərində olan pulu çevirərək dollar kimi saxlamasına üstünlük verməsinə gətirib çıxarır. Digər bir tərəfdən Azərbaycandan xaricə valyuta axını ilə bağlıdır.

Azərbaycanlıların xaricdən əmlak alması, xarici ölkələrə investisiya yatırması, şəxsi vəsaitlərini daha çox xaricə aparmağa çalışması da bu faktorlardandır. Bundan başqa, Azərbaycanda hər il artan statistika mövcuddur ki, gənclər xarici ölkələrdə təhsil almağa daha çox üstünlük verirlər. 

Bu da nəticə etibarı ilə hər bir tələbənin, valideynin xaricə valyuta aparmasına gətirib çıxarır. Bütün bu faktorlar dollar alışını artırır. 

Nəzərə alsaq ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda böyük bir yenidənqurma prosesi həyata keçirilir və tenderdə iştirak edən şirkətlər xammalı xarici ölkələrdən alırlar. 

Buraya həm tikinti materialları, həm elektrik, həm texnikaların alınması və s. daxildir ki, bunlar da xarici ölkələrdən dollarla alınaraq ölkəyə gətirilir. 

Nəticə etibarı ilə vətəndaşlar buradan daha çox dollar almağa başlayırlar. Digər bir tərəfdən Azərbaycan vətəndaşları fərdi olaraq prosesdə iştirak etməklə xarici ölkələrdən avtomobil, nəqliyyat vasitələri alırlar.

Bu zaman da yenə xaricə göndərmək üçün valyuta alışı sürətlənir.

Azərbaycan idxaldan asılı olan bir ölkə kimi neftdən gələn vəsaitin xarici ölkələrə dollar kimi geri qayıtmasına gətirib çıxarır. 

Yaxud da daxildə “ölü investisiyalar”, “ölü kapitala” çevrilərək ya vətəndaş tərəfindən evdə, bankda saxlanılır, ya da geri dönüşümü olmayan investisiya layihələrinə, təmirə, tikintiyə yatırılır. Bu da arzuolunan faktor deyil”.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Bizi Telegramda izləyin

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin