Ehtiyac yaransa Azərbaycan kompensasiya tələb edə bilər Deputat

Azərbaycanın uzun illər işğal altında qalan ərazilərində mədəni irsə qarşı həyata keçirilən dağıntılar təkcə maddi deyil, həm də mənəvi dəyərlərə vurulan ciddi zərbə kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə Ağdam rayonu, Füzuli rayonu, Zəngilan rayonu, Kəlbəcər rayonu və Cəbrayıl rayonu kimi bölgələrdə yüzlərlə tarixi-dini abidənin məqsədyönlü şəkildə dağıdıldığı, talan edildiyi və mənimsənildiyi barədə faktlar mövcuddur. Rəsmi məlumatlara görə, işğal dövründə yüzlərlə məscid, türbə, qəbiristanlıq və digər dini-mədəni abidələr ya tamamilə məhv edilib, ya da ciddi şəkildə zədələnib. Məzarlıqlar sistemli şəkildə təhqir olunub, qəbirlər qazılıb, qəbir daşları sındırılıb və ya oğurlanıb. Bəzi məscidlərin isə heyvan saxlanılan yerlərə çevrilməsi bu dağıntıların təkcə fiziki deyil, eyni zamanda dini və etik dəyərlərə qarşı yönəldiyini göstərir.
Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu Demokrat.az-a açıqlamasında deyib ki, Ermənistan uzun illər ərzində Azərbaycan ərazilərində xalqımızın əsrlər boyu formalaşdırdığı tarixi və mədəni irsi, o cümlədən maddi-mədəni abidələri sistemli şəkildə dağıdıb:
“Bu cür vandalizm nümunələrinin miqyası və xarakteri bir çox hallarda region tarixində nadir rast gəlinən dağıntı aktları kimi qiymətləndirilir. Məsələ yalnız tarixi-mədəni irsin məhv edilməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda Azərbaycanın təbii sərvətlərinə də ciddi ziyan vurulub. Çaylar, bulaqlar, meşələr və ümumilikdə ekosistemə qarşı törədilən müdaxilələr genişmiqyaslı ekoloji fəsadlara səbəb olub. Bu baxımdan baş verənlər həm mədəni irsə, həm də təbiətə qarşı kompleks xarakterli zərər kimi dəyərləndirilir. Bəzi yanaşmalarda bu proseslər yalnız hərbi işğalın nəticəsi kimi deyil, daha dərin sosial və ideoloji faktorların təsiri ilə də izah olunur. Lakin istənilən halda, bu cür dağıntılar beynəlxalq hüquq çərçivəsində ciddi məsuliyyət yaradan faktlardır və uzunmüddətli hüquqi qiymətləndirmə tələb edir. Vurulmuş ziyanın aradan qaldırılması və tarixi-mədəni abidələrin bərpası məsələsi aktual olaraq qalır. Ehtiyac yarandığı təqdirdə Azərbaycan beynəlxalq hüquq mexanizmləri çərçivəsində kompensasiya tələbi irəli sürə bilər. Bu mövzu həm hüquqi, həm siyasi, həm də diplomatik müstəvidə gələcəkdə də müzakirə olunacaq əsas istiqamətlərdən biri kimi qalır”.
Leyla Turan
Demokrat.az