Ekspert: Peşə seçimində mütəxəssis rəyi və əmək bazarının tələbləri nəzərə alınmalıdır

Bakı, 1 oktyabr, AZƏRTAC

Şagirdlərin gələcək peşə istiqamətinin düzgün müəyyənləşdirilməsi onların bacarıq və maraqlarının nəzərə alınmasını, eləcə də əmək bazarının əvvəlcədən araşdırılmasını tələb edir. Bu prosesdə valideynlərin və yaxın ətrafın tövsiyələri ilə yanaşı, mütəxəssis rəyinin alınması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında təhsil eksperti Elçin Əfəndi deyib. O bildirib ki, şagirdlərin peşə seçimində valideyn, nənə-baba və digər qohumların fikirlərinin həddindən artıq təsir göstərməsi bəzən düzgün qərarın qəbul edilməsinə mane olur. Valideynlər övladlarına müəyyən istiqamətdə tövsiyə verə bilərlər, lakin yekun qərarın şagirdin qabiliyyət və bacarıqları nəzərə alınmaqla formalaşdırılması daha məqsədəuyğundur. Bu baxımdan mütəxəssis rəyi və psixometrik testlərin imkanlarından istifadə etmək vacibdir.

Onun sözlərinə görə, ali təhsil almaq istəyən şagirdlər əmək bazarının araşdırılmasına daha erkən yaşlardan başlamalıdırlar: “Ali təhsil almaq istəyən şagirdlər 8-ci sinifdən etibarən şagirdlər mövcud və gələcəkdə tələbatın artacağı gözlənilən peşələr, ixtisaslar və onların əmək bazarındakı perspektivləri barədə məlumat toplamalıdırlar. Bu, onların gələcək istiqamətlərini daha düzgün müəyyənləşdirməsinə, hansı fənlərə və sahələrə daha çox diqqət yetirməli olduqlarını əvvəlcədən bilməsinə imkan verə bilər. Eyni zamanda, şagird öz maraq və bacarıqlarını əmək bazarının tələbləri ilə müqayisə etməli, gələcək peşə seçiminə yalnız ali təhsil müəssisəsinə qəbul olmaq prizmasından yanaşmamalıdır. 11-ci sinifdə isə imtahan hazırlığı ilə yanaşı, psixoloji hazırlığa da diqqət yetirilməsi vacibdir. İmtahana yaxın dövrdə şagirdlərdə həyəcan və gərginlik yarana bilər. Bu baxımdan psixoloq dəstəyi onların imtahan prosesinə daha düzgün hazırlaşmasına və mövcud biliklərini daha yaxşı nümayiş etdirməsinə kömək edə bilər”.

Müsahibimizin fikrincə, abituriyentlərin universitet və ixtisas seçimi zamanı yol verdikləri əsas səhvlərdən biri seçimə düşünülməmiş və təsadüfi yanaşmalarıdır. Bəzən “hansı ixtisas olursa-olsun, əsas odur ki, ali təhsil alım” prinsipi ilə seçim edilir. Halbuki ali təhsil müəssisəsinə qəbul olmaq son məqsəd deyil. Seçilən ixtisasın şagirdin bacarıq və maraqlarına uyğunluğu, həmin sahənin gələcək perspektivləri və əmək bazarında tələbatı da nəzərə alınmalıdır. Əks halda tələbə təhsil aldığı müddətdə seçiminin onun üçün uyğun olmadığını anlayaraq sonradan ixtisasını dəyişmək və ya əlavə təhsil almaq məcburiyyətində qala bilər. Ona görə də ixtisas seçimi zamanı mütəxəssis rəyi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şagirdin qabiliyyətləri, maraqları, akademik göstəriciləri və psixometrik testlərin nəticələri ilə yanaşı, əmək bazarının tələbləri də nəzərə alınmalıdır. Şagird özünü daha yaxşı tanıdıqca və hansı sahədə uğur qazana biləcəyini müəyyənləşdirdikcə gələcək seçimlərini də daha düzgün formalaşdıra bilər.

“Peşə seçimi ilə bağlı maarifləndirmə işi məktəb səviyyəsində də gücləndirilməlidir. Təhsil mütəxəssislərinin məktəblərdə şagirdlərlə görüşləri təşkil olunmalı, onlara həm bu gün, həm də gələcəkdə əmək bazarında tələb oluna biləcək ixtisas və peşələr barədə məlumat verilməlidir. Şagird müxtəlif peşələrin yalnız adını deyil, həmin sahədə fəaliyyətin mahiyyətini, tələb olunan bacarıqları və gələcək inkişaf imkanlarını da bilməlidir.

Şagird vaxtında mütəxəssisə müraciət etməli, öz bacarıq və maraqlarını müəyyənləşdirməli, eyni zamanda, əmək bazarını araşdırmalıdır. Bu amillərin birlikdə nəzərə alınması onun gələcəkdə daha uyğun ixtisas seçməsinə, təhsil aldığı sahədə özünü daha yaxşı reallaşdırmasına və məzun olduqdan sonra əmək bazarında iş imkanlarını genişləndirməsinə şərait yarada bilər. Buna görə də peşə seçimi son mərhələyə saxlanılmamalı, daha erkən yaşlardan planlı şəkildə aparılmalı və bu prosesdə mütəxəssis dəstəyi əsas amillərdən biri kimi nəzərə alınmalıdır”, - deyə ekspert əlavə edib.