Ekspert: Uşaqlarda rəqəmsal təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması vacibdir

Bakı, 18 iyun, AZƏRTAC

Azərbaycanda uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, kibertəhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması və rəqəmsal savadlılığın artırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər son illərdə daha da aktuallaşıb.

Mövzu ilə bağlı fikirlərini AZƏRTAC-la bölüşən kibertəhlükəsizlik eksperti və tədqiqatçı Lamiyə Nəcəfova uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyi sahəsində mövcud vəziyyəti və perspektivləri dəyərləndirib.

O qeyd edib ki, Azərbaycanda uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyi istiqamətində görülən işlər artıq strateji dövlət siyasətinin tərkib hissəsinə çevrilib. Xüsusilə Prezident İlham Əliyevin təsdiq etdiyi “Azərbaycan Respublikasının informasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizliyə dair 2023-2027-ci illər üçün Strategiyası” ölkədə kibertəhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması, rəqəmsal savadlılığın artırılması və təhlükəsiz informasiya mühitinin yaradılması üçün mühüm hüquqi və institusional baza formalaşdırıb. Eyni zamanda, son dövrlərdə uşaqların rəqəmsal mühitdə zərərli informasiyadan qorunması, sosial şəbəkələrdə təhlükəsizlik mexanizmlərinin gücləndirilməsi və yaşa uyğun müdafiə tədbirlərinin tətbiqi ilə bağlı dövlət səviyyəsində konkret tapşırıqlar verilməsi bu məsələnin milli prioritet kimi qəbul olunduğunu göstərir.

“Azərbaycanda uşaqlar və yeniyetmələr informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadə baxımından kifayət qədər aktivdirlər. Onlar sosial şəbəkələrdən, onlayn təhsil platformalarından və müxtəlif rəqəmsal xidmətlərdən geniş istifadə edirlər. Lakin müşahidələr göstərir ki, texnologiyadan istifadə bacarığı ilə kibertəhlükəsizlik bilikləri arasında müəyyən fərq mövcuddur.

Bir çox yeniyetmələr müxtəlif tətbiqlərdən rahat istifadə etsə də, şəxsi məlumatların məxfiliyinin qorunması, fişinq hücumlarının tanınması, sosial mühəndislik üsullarının müəyyən edilməsi və rəqəmsal izlərin uzunmüddətli təsirləri barədə kifayət qədər məlumata malik olmaya bilir. Bu isə onların müxtəlif kibertəhlükələrlə qarşılaşma ehtimalını artırır”, - deyə ekspert bildirib.

Lamiyə Nəcəfova diqqətə çatdırıb ki, son illərdə həyata keçirilən maarifləndirmə tədbirləri nəticəsində müsbət dinamika müşahidə olunur: “Xüsusilə böyük şəhərlərdə təhsil alan şagirdlər arasında kibertəhlükəsizlik mövzularına maraq artıb. Bununla belə, ölkə üzrə vahid və davamlı rəqəmsal təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması üçün daha genişmiqyaslı fəaliyyətlərə ehtiyac var. Mən hesab edirəm ki, kibertəhlükəsizlik sahəsində maarifləndirmə yalnız texniki biliklərin ötürülməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Məqsəd təhlükəsizliklə bağlı düşüncə tərzinin formalaşdırılması olmalıdır. Uşaq internetdə gördüyü məlumatı tənqidi qiymətləndirməyi, mənbələrin etibarlılığını yoxlamağı və şəxsi məlumatlarının dəyərini anlamağı bacarmalıdır”.

Ekspert vurğulayıb ki, gələcəkdə dövlət qurumları, təhsil müəssisələri, kibertəhlükəsizlik üzrə ekspertlər, valideynlər və texnologiya şirkətləri arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi uşaqların daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitdə fəaliyyət göstərməsinə mühüm töhfə verəcək. “Rəqəmsal təhlükəsizlik artıq yalnız texniki məsələ deyil, milli insan kapitalının və informasiya cəmiyyətinin dayanıqlı inkişafının vacib komponentlərindən biridir”, - deyə o əlavə edib.

Müxbir – Pərvanə Qafarova