Elm adamları 1831 ci ilin iqlim sirrini açdılar...

...1831-ci ildə Avropa və Şimali Amerika sakinləri qəribə bir fenomen müşahidə etdilər: Günəş mavi, bənövşəyi və bəzən hətta yaşıl rəng aldı.

SİA xəbər verir ki, “New Voice”un məlumatına görə, temperatur kəskin şəkildə aşağı düşüb, yay qeyri-təbii soyuq keçib və məhsullar kütləvi şəkildə uğursuz olub.

Təxminən iki əsr ərzində elm adamları Rusiyanın Uzaq Şərqində güclü, lakin unudulmuş vulkan püskürməsinin izlərini aşkar edənə qədər bu anomaliyanın səbəbini izah edə bilmədilər.

Yeni araşdırmalar Kuril adalarında Simuşir adasında meydana gələn Zav-1 adlı püskürməyə işarə edir.

Yaponiyanın şimal-şərqində yerləşən bu uzaq yer atmosferin yuxarı təbəqəsinə böyük miqdarda kükürd buraxdı.

Nəticədə yaranan sulfat aerozol pərdəsi günəş işığını əks etdirərək qlobal soyutma və atmosfer dəyişikliklərinə səbəb oldu.

O dövrün şahidləri 1831-ci ilin yayını qeyri-adi soyuq, səmada qəribə bir işıq və geniş yayılmış məhsul itkiləri ilə xarakterizə etdi.

Elm adamları, hətta elə həmin ilin iyulunda baş verən Siciliya yaxınlığındakı Ferdinandea sualtı vulkanının püskürməsini nəzərə alaraq uzun müddət bir səbəb axtardılar.

Lakin onun miqyası qlobal dəyişiklikləri izah etmək üçün kifayət etmədi.

Sent-Endryus Universitetinin vulkanoloqu Uilyam Qatçisonun rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar qrupu Qrenlandiya və Antarktidadan gələn buz nüvələrini təhlil ediblər.

Onlar Simushirdəki pomza çöküntülərinə kimyəvi cəhətdən uyğun gələn vulkanik şüşənin mikroskopik hissəciklərini - kriptotefranı kəşf etdilər.

Bu, Zav-1 püskürməsinin iqlim anomaliyasının səbəbi olduğuna dair əsas sübut oldu. O dövrdə bölgədə əhalinin seyrək olması səbəbindən - yalnız yerli Aynu xalqının kiçik yaşayış məntəqələri və bir neçə rus müstəmləkə məntəqəsi - püskürmə ilə bağlı heç bir yazılı qeyd sağ qalmamışdır.

Buna görə də alimlər kompleks yanaşmadan istifadə ediblər: torpağın radiokarbon tarixçəsi, arxeoloji tapıntılar (pəncərə şüşələri və paslı silahlar da daxil olmaqla), ağac halqasının analizi və kükürd izotopunun analizi...

Bütün məlumatlar püskürmə vaxtı kimi 1831-ci ilin yayına işarə edirdi.

Tədqiqatçılar vulkanın stratosferə təxminən 12 ± 3,5 teraqram kükürd atdığını təxmin edirlər ki, bu da 1991-ci ildə 0,6°C qlobal soyutmaya səbəb olan məşhur Pinatubo püskürməsi ilə eynidir.

Zav-1 vəziyyətində, 1831-1833-cü illər arasında Şimal yarımkürəsində temperatur 0,5-1°C azaldı.

EVA_H atmosfer dispersiya modeli göstərdi ki, vulkanik şleyf 23 km hündürlüyə qalxaraq aerozolları planetə paylaya bilərdi.

Bu, nəinki günəş radiasiyasını dəyişdirdi, həm də Afrika və Cənubi Asiyada musson dövrlərinə təsir etdi. Hər kvadrat metrə -2 ± 1 vatt hesablanmış radiasiya yükü təsirin miqyasını təsdiqləyir.

...Bunlar lokallaşdırılmış təsirlər deyildi,-Qatçison deyib.

...Biz qlobal hava sistemlərinə həqiqətən təsir edən stratosfer pərdəsindən danışırıq.

Beləliklə, 19-cu əsrin ən müəmmalı iqlim hadisələrindən biri nəhayət ki, elmi izahını aldı.

Mavi Günəşin və donmuş dünyanın hekayəsi təbiətin bəşər tarixinin gedişatını iki əsr ərzində öyrənməsək də, necə dəyişə biləcəyini xatırladır.

Nazlı Almuradova