Əmanət faizlərində artım: hansı banklara pul qoymaq sərfəlidir?

“Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda mövcud olan 22 bankdan 9-u pulu əhalidən ən yüksək faizlə, yəni 12 faizlə qəbul etməyə başlayıb. Əmanət faizlərindəki artım daha çox banklardakı likvidliyin azalmasından qaynaqlanır".

Bunu Bakupost.az -a iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirib.

Onun sözlərinə görə, banklararası bazarın son 2 ildə müəyyən inkişaf mərhələsinə çatması sistem əhəmiyyətli banklardan maliyyə vəsaitlərinin digər banklara axmasına və dolayısı ilə də maliyyə bazarlarına yönəldilməsinə şərait yaradıb:

“Depozit faizlərinin yüksəlməsinin bir müsbət tərəfi var ki, vətəndaşlar vəsaitlərini banklarda yerləşdirməyə həvəsli olurlar. Bu isə passiv yığımların banklar vasitəsilə iqtisadiyyata yönəldilməsi və pulun dövriyyə sürətinin artması, multipikativ effektin yaranmasına, eyni zamanda müəyyən sosial qrupların gəlirlərinin artmasına gətirib çıxarır. Mənfi hal budur ki, əmanət faizlərinin yüksək olması kredit faizlərinin də artmasını şərtləndirir, bu da iqtisadiyyata daraldıcı təsir göstərən amildir”.

Ekspert bildirir ki, banklar əhalidən yüksək faizlə topladıqları vəsaitləri aşağı faizli və uzunmüddətli biznes kreditlərinə deyil, yüksək faizli və qısamüddətli istehlak kreditlərinə yönəltməklə gəlirliliyi təmin etməyə çalışırlar:

“Bu səbəbdəndir ki, son vaxtlar istehlak kreditləri üzrə faizlərdə artım müşahidə olunur”.

Millət vəkili Vüqar Bayramovun dediyinə görə, son zamanlar əmanət, xüsusən də xarici valyutada depozit faizlərində kəskin artımlar müşahidə olunur. Sistem əhəmiyyətli banklarda ABŞ dollarında əmanət üzrə illik faizlər 4.5 faizədək yüksəlib. Hətta nəinki illik depozit faizləri, 3 aylıq faizlər belə 3 faizədək artıb. Burada diqqəti çəkən əsas məqamlardan biri odur ki, banklar artıq depozitlərə sığortalanan faizlərdən daha çox gəlir təklif edirlər. Bu isə təbii ki, qorunmayan depozitlərin həcminin artmasına səbəb olur:

"Hazırda hər bir iştirakçı bankda 100 min manatadək depozitlər sığortalanır. Qorunan əmanətlərin illik faiz dərəcəsi milli valyutada 12, xarici valyutada isə 2.5 faizdir. Göründüyü kimi, xarici valyutada qorunan əmanətlərin maksimum faiz dərəcəsi 2.5 faiz olsa da, hazırda əksər banklarda həmin əmanətlər üzrə depozit faizi 5 faizə çatmaqdadır. Bu isə o deməkdir ki, qorunan əmanət faizindən yüksək depozit gəliri təklif edən vəsait məbləğindən asılı olmayaraq, sığortalanmır. Yəni, bank müflis olarsa, o əmanətlər geri qaytarılmır. Əgər banklarda izafi vəsaitlər, yəni resurs artıqlığı varsa, o zaman niyə bahalı depozit siyasəti həyata keçirilir? Əslində depozit faizlərindəki artımlar banklardakı izafilik deyil, əksinə vəsaitə tələbin olmasından xəbər verir. Bu isə kredit bazarı üçün yaxşı siqnal deyil”.

İqtsadçı ekspert Pərviz Heydərov Azərbaycanda kommersiya banklarının təklif etdiyi kredit faizlərinin məbləğinin və səviyyəsinin yüksək həddədə olduğunu bildirib:

“Mövcud məsələ ilə bağlı çoxlu narazılıqlar var. Lakin anlamaq lazımdır ki, kredit özü bir əmtəə vasitəsini ifadə edir. Pul alğı-satqısını ehtiva edir. Digər əmtəə vasitələrində olduğu kimi, pul alğı-satqısında da tələb və təklif nisbəti qiymətin kredit üzrə hesablanan faiz dərəcəsinin müəyyən olunmasında əsas səbəb rolunda çıxış edir. Əgər kredit faizləri yüksəkdirsə, bu o deməkdir ki, pul təklifinin qiyməti yüksəkdir. Bu da müəyən tələblə təkifin nisbətidir. Ölkədə istehlak kreditlərinə, həqiqətən də, çox böyük tələbat var. Bu tələbatdan irəli gələrək kredit faizlərini yüksək həddə saxlayırlar. Çünki banklarda likvidiklik, nağd pul həcminin səviyyəsi eyni həddə deyil. Likvidlik səviyyəsi yalnız iri, nəhəng banklarda yüksək səviyyədə sayılır. Digər banklar üzrə isə likvidiklik, yəni nağd pul həcmi səviyyəsi ucuz kreditlər vermək üçün heç də uyğun praktika hesab edilmir. Buna görə də, kredit faizləri yüksəkdir”.

P.Heydərov kredit faizlərinin aşağı düşməsi üçün müəyyən şəraitin yaranmasına ehtiyac olduğunu vurğulayıb: “Kredit faizlərinin aşağı düşə bilməsi üçün ölkədə bütün banklar üzrə likvidiklik səviyyəsi, yəni nağd pul ehtiyatı tələb olunan səviyyədə təşkil edilməlidir. Bütün banklar uzun, o cümlədən qısa müddətdə kredit təkliflərində zəruri, lazımi, tələb olunan pul ehtiyatlarına sahib olmalıdır”.

Sevinc,

BakuPost