Əməyin dəyəri bərabərdirsə, haqqı da bərabər olmalıdır

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Hər bir insanın əməyinin ədalətli qiymətləndirilməsi və gördüyü işin dəyərinə uyğun əməkhaqqı alması sosial ədalətin mühüm göstəricilərindən biridir. Bu baxımdan 18 sentyabr  Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər əməkhaqqı alması prinsipini diqqət mərkəzinə gətirən əlamətdar tarixdir.

18 sentyabrın Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Günü elan edilməsi barədə qərar BMT Baş Assambleyası tərəfindən 2019-cu il noyabrın 15-də qəbul edilmiş müvafiq qətnamə ilə verilib. Qətnaməyə əsasən, bu gün hər il sentyabrın 18-də qeyd edilir və onun keçirilməsinə 2020-ci ildən başlanılıb. Qərarın əsas məqsədi eyni və ya bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş prinsipinin həyata keçirilməsinə diqqəti artırmaqdır.

Əslində, bu prinsipin beynəlxalq hüquqi təməli daha əvvələ gedib çıxır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci ildə qəbul etdiyi “Bərabər əməyə görə bərabər ödəniş” haqqında 100 saylı Konvensiya qadın və kişilərin bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödəniş almasını fundamental əmək hüququ kimi təsbit edib. BMT də Beynəlxalq Bərabər Əməkhaqqı Gününün məhz bu prinsipin həyata keçirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli beynəlxalq səylərin nəticəsi olduğunu bildirir.

Bu məsələ bu gün də qlobal miqyasda aktuallığını qoruyur. BMT-nin məlumatına görə, dünyada qadınların əməkhaqqı orta hesabla kişilərin əməkhaqqından təxminən 20 faiz aşağıdır. Əməkhaqqı fərqinin yaranmasına yalnız eyni vəzifəyə görə müxtəlif ödəniş məsələsi deyil, həm də əmək bazarında peşə və sahə seçimi, rəhbər vəzifələrə çıxış imkanları, ailə və qayğı öhdəliklərinin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi, stereotiplər və digər struktur amillər təsir göstərir.

Azərbaycan da beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş bu prinsipə qoşulan ölkələr sırasındadır. Ölkəmiz Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 1951-ci il tarixli 100 saylı Konvensiyasını ratifikasiya edib. Bundan əlavə, Azərbaycan 2025-ci il dekabrın 22-də BƏT, BMT Qadınlar və İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının rəhbərlik etdiyi Bərabər Əməkhaqqı üzrə Beynəlxalq Koalisiyaya EPIC-ə qoşulub. Bu addım bərabər dəyərli əməyə görə bərabər ödənişin təmin edilməsi istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda bu sahədə mühüm hüquqi addımlardan biri də 2026-cı ildə atılıb. Mayın 1-də imzalanmış qanunla Əmək Məcəlləsinə və “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanuna dəyişiklik edilib. Əmək Məcəlləsinə əlavə edilən yeni müddəaya əsasən, işəgötürən cinsindən asılı olmayaraq eyni və ya bərabər dəyərli müxtəlif işi yerinə yetirən işçilərə bərabər əməkhaqqı ödəməyə borcludur. Qanunda işin bərabər dəyərinin müəyyənləşdirilməsi zamanı əmək şəraitinin, əmək funksiyasının xarakterinin və tarif-ixtisas xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması da təsbit edilib.

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanda muzdla çalışan işçilərin ümumi orta aylıq nominal əməkhaqqısı 1151,5 manat təşkil edib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, aprelin 1-nə ölkədə muzdla çalışan işçilərin sayı 1 milyon 797,6 min nəfər olub. Bu rəqəmlər əmək münasibətlərinin iqtisadi və sosial həyatımızdakı miqyasını aydın göstərir.

Bərabər əməkhaqqı məsələsi yalnız qadın və kişilər arasında fərqin aradan qaldırılması kimi qəbul edilməməlidir. Burada daha geniş bir prinsip - insan əməyinin obyektiv və şəffaf meyarlarla qiymətləndirilməsi prinsipi dayanır. Eyni və ya bərabər dəyərli işə görə əməkhaqqının cinsindən asılı olmadan müəyyənləşdirilməsi işçinin hüquqlarının qorunmasına, əmək münasibətlərində şəffaflığın gücləndirilməsinə və sağlam iş mühitinin formalaşmasına xidmət edir.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 2026-cı ilin iyununda Azərbaycanda keçirdiyi texniki seminarda da bərabər əməkhaqqının təmin edilməsi üçün yalnız qanunvericiliyin mövcudluğunun deyil, etibarlı statistik məlumatların, gender baxımından neytral iş qiymətləndirməsi sistemlərinin, effektiv icra mexanizmlərinin və sosial dialoqun vacibliyi vurğulanıb.

Bu günün əsas mənası da məhz bundan ibarətdir: insan əməyinin dəyəri cinslə deyil, görülən işin məzmunu, məsuliyyəti, bacarıq və əmək şəraiti kimi obyektiv meyarlarla müəyyən edilməlidir. Bərabər əməyə bərabər haqq prinsipi yalnız əmək hüququnun deyil, həm də ədalətli cəmiyyət və dayanıqlı iqtisadi inkişafın mühüm şərtidir. Azərbaycanın qanunvericiliyində son illərdə atılan addımlar bu istiqamətdə hüquqi bazanın daha da möhkəmləndiyini göstərir. Qarşıda duran əsas vəzifə isə həmin hüquqi prinsiplərin əmək münasibətlərində ardıcıl və şəffaf şəkildə tətbiqini təmin etməkdir.

Nurəngiz Adilqızı
XQ