Əmirə əlUmeyr: Azərbaycanın azad edilmiş əraziləri strateji investisiya ilə yaşıl iqtisadiyyatın mərkəzinə çevrilə bilər MÜSAHİBƏ AZƏRTAC

Bakı, 21 noyabr, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycanda keçirilməsi ölkənin yaşıl enerjiyə keçidində, eləcə də bərpaolunan enerjinin inkişafı məqsədlərinə nail olunmasında mühüm rol oynayacaq. Şübhəsiz ki, bu beynəlxalq konfransda yaşıl enerjiyə qlobal keçidlə bağlı mühüm qərarlar qəbul ediləcək. Azərbaycan gələcəkdə ölkənin iqtisadi inkişafına dəstək olacaq yaşıl enerjinin Avropaya ixracı ilə bağlı layihənin həyata keçirilməsi üçün əhəmiyyətli tərəfdaşlar cəlb edə biləcək. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycanın alternativ enerji mənbələri üçün çox böyük potensialı var, belə mühüm layihələrin həyata keçirilməsi istiqamətində beynəlxalq maliyyə kanallarının açılması yaşıl enerjinin yeni dövrünün başlanğıcı olacaq.

Mövzu ilə bağlı AZƏRTAC-ın suallarını bərpaolunan enerji üzrə iordaniyalı ekspert Əmirə əl-Umeyr cavablandırır.

- COP29 hansı mühüm dəyişikliklərə səbəb olacaq? Sizcə, bu konfransda hansı nəticələr əldə ediləcək?

- COP29 davamlı gələcəyin axtarışında dönüş nöqtəsi olacaq. Bu kimi konfranslar ölkələri iqlim məqsədlərinə çatmaq məqsədi ilə bir araya gətirmək üçün çox vacibdir. Bu konfranslar ümumi problemlərin həlli və qlobal istiləşmənin təhlükəsiz səviyyələrlə məhdudlaşdırılması yollarının müəyyən edilməsi məsələlərini müzakirə edir. Hər bir COP həm danışıqlar mərhələsi, həm də hesabatlılıq arenası rolunu oynayır. COP29-da çox güman ki, vədlərin fəaliyyətə çevrilməsinə güclü diqqət yetiriləcək. Bu konfranslar məcburi hədəflər təyin edən və ya dünyanın ən həssas regionlarını dəstəkləmək üçün COP27-də yaradılmış İtki və Zərər Fondu kimi maliyyələşdirmə mexanizmlərini işə salan razılaşmalara gətirib çıxarır.

COP konfransları iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üzrə qlobal səylərdə mühüm rol oynayır. Onlar ölkələr üçün ən yaxşı təcrübələri bölüşmək, əməkdaşlığı təşviq etmək və kritik məsələlərdə konsensus yaratmaq üçün platforma təmin edir. Bu konfranslar həm də ölkələrin öhdəlikləri və irəliləyişləri formulunu təşkil edir. COP konfranslarında əldə edilən spesifik nəticələrə Paris Sazişi daxildir. Saziş iddialı iqlim məqsədləri müəyyən edir, iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşma və təsirlərin azaldılması səylərini dəstəkləmək üçün müxtəlif maliyyə mexanizmləri yaradır. COP29 qlobal iqlim fəaliyyətini gücləndirmək və mənalı dəyişikliyə təkan vermək üçün daha bir mühüm addım olacaq.

- Sizcə, COP29-un əsas məqsədləri nədən ibarətdir və bu məqsədlərə çatmaq üçün hansı prioritetlər önə çəkiləcək? Bu konfransdan gözləntiləriniz nədir?

- COP29-un Azərbaycanda keçirilməsi diqqəti enerji keçidinin çağırışlarına, xüsusən də qalıq yanacaqlardan asılı olan regionlara cəlb etmək üçün unikal imkandır. Əsas məqsədlər, ehtimal ki, dekarbonizasiya üzrə qlobal öhdəliklərin irəli sürülməsinə, iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmanın maliyyələşdirilməsinin artırılmasına və iştirak edən bütün ölkələr üçün ədalətli keçidin təmin edilməsinə yönələcək. Mən konfransın ölkələr üçün yerli səviyyədə iqlim öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün aydın yol xəritələrinin yaradılmasına kömək edəcəyini gözləyirəm. Azərbaycanın ev sahibi kimi fəaliyyət göstərməsi ilə bağlı mən nikbinəm ki, COP29 həm də regiona öz tərəqqisini və davamlı enerji gələcəyinə sadiqliyini nümayiş etdirmək üçün bir platforma təmin edəcək.

- Qlobal səviyyədə yaşıl transformasiya mümkündürmü?

- Bəli, yaşıl transformasiya tamamilə mümkündür, lakin bunun üçün görünməmiş qlobal əməkdaşlıq, investisiya və texnoloji innovasiyalar tələb olunacaq. Əsas problemlərə bərpaolunan enerji infrastrukturunun qurulması, enerji saxlama həllərinin genişləndirilməsi və qalıq yanacaqlardan uzaqlaşmanın sosial-iqtisadi təsirlərinin həlli daxildir. İnkişaf etməkdə olan ölkələr qlobal dəstək tələb edən maliyyə və texniki maneələrlə üzləşirlər. Bununla belə, bərpaolunan texnologiyalar sahəsində sürətli irəliləyiş, həm dövlət, həm də özəl sektorlar tərəfindən iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üzrə artan öhdəliklər mənə bu transformasiyanın sürət qazanmağa davam edəcəyinə ümid verir.

- Sizcə, COP29 inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün yeni maliyyə səviyyəsini müəyyən edə biləcəkmi?

- İnanıram ki, COP29 inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün iqlim maliyyəsi boşluğunu aradan qaldırmaqda əsas rol oynaya bilər. Əvvəlki COP-ların, xüsusən də uyğunlaşma, itki və zərərin maliyyələşdirilməsi sahələrində əldə edilmiş tərəqqiyə əsaslanaraq, mən ümid edirəm ki, bu boşluğu aradan qaldırmaq üçün qarışıq maliyyə kimi innovativ maliyyələşdirmə mexanizmləri araşdırılacaq. Öhdəliklərə uyğunluğu təmin etmək üçün yeni hesabatlılıq çərçivələri də yaradıla bilər. Ümid edirəm ki, COP29 ən həssas regionlara üstünlük verməklə konkret, ölçülə bilən maliyyələşdirmə öhdəliklərini təşviq edəcək.

- Azərbaycan ölkənin işğaldan azad edilmiş ərazilərini yaşıl enerji zonasına çevirmək niyyətindədir. Rəsmi Bakının bu istiqamətdə imkanlarını necə qiymətləndirirsiniz?

- Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri davamlı enerji inkişafının parlaq nümunəsinə çevrilmək üçün çox böyük potensiala malikdir. Strateji investisiya və planlaşdırma ilə bu ərazilər günəş və külək kimi bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə edərək yaşıl iqtisadiyyatın mərkəzinə çevrilə bilər. Bu transformasiya bir vaxtlar qalıq yanacaqlardan istifadə edən regionların dayanıqlı enerji bazası yaratmaq, iqtisadi dayanıqlığı artırmaq və Azərbaycanın iqlim məqsədlərinə töhfə vermək qabiliyyətini nümayiş etdirib.

- Azərbaycan bərpaolunan enerji mənbələrindən istehsal olunan elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırır. Ölkəmizin bu istiqamətdə imkanlarını necə qiymətləndirirsiniz?

- Azərbaycan bərpa olunan enerjinin ixracında lider olmağa hazırdır. Bol günəş və külək ehtiyatları, mövcud infrastruktur və strateji yerləşməsi ilə ölkə enerji ixracını neft və qazdan kənara çıxara bilər. Hazırkı bərpaolunan enerji layihələrini genişləndirməklə Azərbaycan yaşıl enerji ixracında əsas oyunçuya çevrilə, enerji təhlükəsizliyini gücləndirə və regional davamlılığa töhfə verə bilər. Buna nail olmaq üçün şəbəkənin modernləşdirilməsinə, enerjinin saxlanmasına və beynəlxalq tərəfdaşlığa davamlı investisiyalar mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.