Epşteyn dosyesi nədir və niyə hamını qorxudur? Qərb elitasının qaranlıq arxivi

Son günlər dünya mediasında tez-tez qarşılaşdığımız “Epşteyn faylları” anlayışı əslində birdən-birə ortaya çıxmış mövzu deyil. Bu ad illərdir Qərb elitasının ən qaranlıq, ən toxunulmaz hesab olunan qatlarına aid edilən bir simvola çevrilib.

“Jeffrey Epşteyn kim idi” sualına sadə cavab vermək çətindir, çünki onun fəaliyyəti rəsmi peşə təsvirlərinə sığmırdı. O, rəsmi olaraq maliyyəçi kimi tanınsa da, real təsir gücü pulla yox, əlaqələrlə ölçülürdü. Epşteyni təhlükəli edən də məhz bu idi: o, siyasətçilər, milyarderlər, kral ailələri, akademiklər və media fiqurları ilə eyni masada otura bilən nadir şəxslərdən biri idi.

Epşteynin adı ilk dəfə geniş auditoriyanın diqqətinə azyaşlılara qarşı cinsi istismar ittihamları ilə çıxdı. Lakin zaman keçdikcə məsələ təkcə cinayət faktı olmaqdan çıxdı və sistemli bir şəbəkə sualını gündəmə gətirdi. Çünki istintaq materialları göstərirdi ki, bu istismar təsadüfi və fərdi deyil, illər boyu qurulmuş, qorunan və ört-basdır edilən bir mexanizmin tərkib hissəsi olub. Epşteynin adasının, şəxsi təyyarələrinin və evlərinin bu qədər toxunulmaz qalması cəmiyyətdə haqlı olaraq belə bir sual doğurdu: bu adam kimlər üçün təhlükəli idi ki, bu qədər qorunurdu?

2019-cu ildə Epşteynin həbsxanada müəmmalı ölümü isə məsələyə tamamilə başqa ölçü qazandırdı. Rəsmi versiya intihar olsa da, cəmiyyətin böyük hissəsi bunu qəbul etmədi. Çünki Epşteyn məhkəməyə çıxsa idi, onun ifadələri təkcə şəxsi cinayətləri deyil, onu qoruyan, istifadə edən və susdurmağa çalışan dairələri də ifşa edə bilərdi. Məhz bu nöqtədən sonra “Epşteyn faylları” anlayışı formalaşmağa başladı. Bu sənədlər bir insanın deyil, bir sistemin arxivinə çevrildi.

“Bu gün açıqlanan sənədlər niyə qorxu yaradır” sualının cavabı da buradadır. Fayllar sadəcə ad siyahıları deyil. Onlar yazışmalar, əlaqə xəritələri, görüşlər, təkliflər, vasitəçilər və səssiz razılaşmalar haqqında ipucları verir. Bir çox hallarda bu sənədlər birbaşa cinayət sübutu olmasa da, etik, siyasi və mənəvi baxımdan ciddi suallar yaradır. Əsas təhlükə də buradadır: sənədlərdə adı keçən hər kəs cinayətkar olmaya bilər, amma bu adların eyni məkanda, eyni şəbəkədə görünməsi belə reputasiya üçün dağıdıcıdır.

Epşteyn fayllarının qorxulu tərəfi ondan ibarətdir ki, bu materiallar yalnız keçmişi izah etmir, bu günə də təsir edir. Çünki sənədlər göstərir ki, siyasi qərarlarla şəxsi münasibətlər, maliyyə maraqları ilə gizli zəifliklər bəzən eyni nöqtədə kəsişir. Bu isə dövlətlərarası münasibətlərdə şantaj, təzyiq və manipulyasiya ehtimalını gündəmə gətirir. Məhz buna görə Epşteyn təkcə cinayət işi deyil, milli təhlükəsizlik mövzusuna çevrildi.

Burada vacib bir məqamı ayrıca qeyd etmək lazımdır. Epşteyn faylları ilə bağlı mediada yayılan hər iddianı eyni çəkidə qəbul etmək olmaz. Bu sənədlərin bir qismi rəsmi mənbələrdən, bir qismi isə şərh və spekulyasiyalardan ibarətdir. Xüsusilə Türkiyə kimi regional və qlobal əhəmiyyətə malik ölkələrlə bağlı yayılan iddialara ehtiyatla yanaşmaq zəruridir. Türkiyə bu məsələdə hədəf deyil, əksinə çox vaxt Qərb mediasında sistemli manipulyasiyaların mövzusu olan dövlətdir. Bu səbəbdən Epşteyn dosyesi kontekstində Türkiyəni birbaşa ittiham edən və ya onu bu şəbəkənin mərkəzinə yerləşdirən yanaşmalar nə hüquqi, nə də analitik baxımdan əsaslı hesab edilə bilməz.

Nəticə olaraq, Epşteyn məsələsi bir şəxsin günahları ilə məhdudlaşmır. Bu, Qərb dünyasında uzun illər toxunulmaz hesab olunan elit dairələrin necə işlədiyini göstərən nadir pəncərələrdən biridir. Bu fayllar hələ tam oxunmayıb, hələ tam açıqlanmayıb və böyük ehtimalla uzun müddət də müzakirə olunacaq. Qorxu da buradan qaynaqlanır: çünki bu sənədlər göstərir ki, bəzən ən yüksək səviyyədə danışılan dəyərlərlə, pərdəarxasında qurulan münasibətlər arasında dərin uçurum var. Epşteyn dosyesi məhz bu uçurumu görünən edir.

Züriyə Qarayeva