Icma.az
close
up
RU
Ərdoğan Hörmüz planını açıqladı: Türkiyə İran və ABŞ arasında yeni balans qurur

Ərdoğan Hörmüz planını açıqladı: Türkiyə İran və ABŞ arasında yeni balans qurur

Icma.az, Sherg.az saytına istinadən bildirir.

"Türkiyə Prezidentinin mesajı da tam olaraq bundan ibarətdir: “Boğaz açılmalı, təhlükəsiz olmalı, ödənişsiz olmalı və geosiyasi silaha çevrilməməlidir"

Hörmüz boğazında yaranmış vəziyyət son dövrlərdə yalnız Yaxın Şərq və beynəlxalq ticarət təhlükəsizliyi baxımından da diqqət mərkəzindədir. Dünyanın əsas enerji marşrutlarından biri hesab olunan bu strateji su yolunda gəmiçiliklə bağlı yaranan məhdudiyyətlər qlobal enerji bazarlarına və iqtisadi proseslərə mümkün təsirləri gündəmə gətirir. Bu baxımdan Türkiyənin mövqeyi və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın açıqlamaları xüsusi diqqət çəkir.

Türkiyə lideri bildirib ki, Hörmüz boğazını mümkün qədər tez açmaq lazımdır.

Ərdoğan boğazın gəmilərin hərəkəti üçün mümkün qədər tez açılmasının, dünya üzrə neft daşımalarının qısa müddətdə bərpa edilməsinin və enerji axınının dayanmasına imkan verilməməsinin vacibliyini vurğulayıb. Türkiyə lideri həmçinin Hörmüz boğazında nəqliyyatın ödənişsiz şəkildə bərpa edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını qeyd edib. 

Xarici siyasət üzrə mütəxəssis, jurnalist Emre Diner Sherg.az-a Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Hörmüz boğazı ilə bağlı açıqlamasının yalnız “neft daşımaları yenidən başlasın” şəklində oxumağın məsələnin tam mahiyyətini əks etdirmədiyini söyləyib: 

"Burada enerji təhlükəsizliyindən diplomatiyaya, İran-ABŞ gərginliyindən Türkiyənin regional roluna qədər uzanan daha geniş bir mesaj var.

İlk növbədə, Prezident Ərdoğan Hörmüz boğazının hər hansı ölkənin geosiyasi təzyiq vasitəsinə çevrilməməli olduğunu bildirir.

Çünki Hörmüz yalnız İranın və ya Körfəz ölkələrinin məsələsi deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin ən kritik keçid məntəqələrindən biridir.

Son günlər boğazdakı gəmi nəqliyyatının müharibədən əvvəlki səviyyələrdən xeyli aşağı düşməsi də məsələnin nə qədər ciddi olduğunu göstərir.

İkinci mühüm məqam Prezident Ərdoğanın “ödənişsiz keçid” vurğusudur. Bunun kifayət qədər strateji mesajı var.

Türkiyə yalnız boğazın fiziki olaraq açılmasını istəmir. Ticarətin mümkün qədər normal, təhlükəsiz və əlavə siyasi və ya iqtisadi xərclərdən uzaq şəkildə həyata keçirilməsini müdafiə edir. Prezident Ərdoğanın son açıqlamasında keçidlərin ödənişsiz və rüsumlardan azad olmasını xüsusi olaraq qeyd etməsi də bunu göstərir". 

Analitikin sözlərinə görə burada əslində İrana da kifayət qədər balanslı mesaj verilir: 

"Ankara İranın təhlükəsizlik narahatlıqlarını tamamilə görməzdən gələn mövqe sərgiləmir. Lakin eyni zamanda hesab edir ki, Tehranın Hörmüzü Vaşinqtona qarşı daim istifadə edilə biləcək strateji rıçağa çevirməsi qlobal iqtisadiyyat baxımından davamlı deyil.

İran və ABŞ-nin son günlər boğazın nəzarəti ilə bağlı qarşılıqlı iddialar irəli sürməsi göstərir ki, Hörmüz artıq yalnız bir dəniz yolu deyil, həm də iki ölkə arasındakı güc mübarizəsinin əsas mərkəzlərindən birinə çevrilib.

Mənim qənaətimə görə, Türkiyə məhz bu məqamda fərqli yanaşma ortaya qoyur. Ankara “Hörmüzə kim nəzarət edəcək?” sualından daha çox “Hörmüz necə təhlükəsiz, fasiləsiz və davamlı şəkildə açıq saxlanılacaq?” sualına fokuslanır.

Bu fərq çox vacibdir. Çünki birinci sual bizi hərbi rəqabətə, ikinci sual isə diplomatiyaya aparır.

Prezident Ərdoğanın açıqlamasında iqtisadi aspekt də son dərəcə mühümdür. Hörmüzdəki problem yalnız neft daşıyan tankerlərə təsir göstərmir.

Enerji xərclərinin artması nəqliyyatdan sənayeyə, kənd təsərrüfatından ərzaq qiymətlərinə qədər qlobal iqtisadiyyatın bir çox sahəsinə təsir edir.

Deməli, Ankara baxımından Hörmüzün normallaşması eyni zamanda qlobal inflyasiya və enerji qiymətləri üzərindəki geosiyasi təzyiqin azaldılması deməkdir.

Bundan əlavə, Türkiyənin burada özü üçün açmağa çalışdığı diplomatik məkanı da görmək lazımdır". 

Ekspert qeyd edib ki, ABŞ və İran arasındakı danışıqlarda Hörmüz məsələsi hələ də əsas fikir ayrılığı mövzularından biridir: 

"İran və Oman arasında kommersiya keçidlərinin yenidən tənzimlənməsinə yönəlmiş danışıqlarda irəliləyiş olduğu bildirilsə də, daha geniş ABŞ-İran razılaşması hələ əldə olunmayıb.

Bu səbəbdən Ərdoğanın açıqlaması eyni zamanda Türkiyənin münaqişənin tərəfi olmaq əvəzinə, həll prosesini asanlaşdıran tərəf olmaq istəyini göstərir.

Ümumi mənzərəyə baxdıqda, Prezident Ərdoğanın mesajını üç əsas anlayışla ümumiləşdirmək mümkündür.

Birincisi, sərbəst gəmiçilik. İkincisi, enerji təhlükəsizliyi. Üçüncüsü, diplomatik normallaşmadır.

Türkiyə nə İranın Hörmüzü daimi təzyiq mexanizminə çevirməsini, nə də ABŞ-İran rəqabətinin boğazı davamlı hərbi qarşıdurma zonasına çevirməsini istəyir. Ankara baxımından ideal ssenari Hörmüzün təhlükəsiz və ödənişsiz şəkildə kommersiya gəmilərinin üzünə açılması və enerji axınının siyasi böhranlardan mümkün qədər ayrılmasıdır.

Nəticə etibarilə, Ərdoğanın verdiyi mesaj çox aydındır: Hörmüz müharibə cəbhəsi və ya bazarlıq predmeti olmaqdan çıxarılaraq yenidən qlobal ticarət dəhlizinə çevrilməlidir". 

Mütəxəssis Türkiyənin də bu prosesdə İran və Qərb arasında tərəf seçən aktordan daha çox, enerji təhlükəsizliyini və diplomatik həlli müdafiə edən balanslaşdırıcı aktor olmaq istədiyini vurğulayıb: 

"Əsas mübarizə Hörmüzə kimin nəzarət edəcəyi deyil, Hörmüzün yenidən necə normallaşdırılacağıdır.

Prezident Ərdoğanın mesajı da tam olaraq bundan ibarətdir: “Boğaz açılmalı, təhlükəsiz olmalı, ödənişsiz olmalı və geosiyasi silaha çevrilməməlidir"".

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:111
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 17 Avqust 2026 17:36 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see352

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see337

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see322

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see317

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see292

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see279

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see276

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see258

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see240

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see239

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see230

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see222

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see219

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see217

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see217

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see215

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see215

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see208

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see203

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri