Ərəb baharı, Böyük Yaxın Şərq Layihəsi... Suriyada hakimiyyət dəyişikliyi qiyamın son mərhələsidir

“Suriyada hakimiyyət dəyişikliyi Suriya daxilində 2011-ci ildə başlayan qiyamın son mərhələsidir. Suriyada baş verənlərə zəmin yaradan, xüsusilə Qərbin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən "Ərəb baharı" və "Böyük Yaxın Şərq Layihəsi" oldu. Qərb dövlətləri, xüsusən də ABŞ, Yaxın Şərqdəki hökumətlərin xalqa zülm etmək təcrübələrindən istifadə edərək və region ölkələrində xalqı üsyana qaldıraraq onların uğurunu təmin etdilər. Təəssüflər olsun ki, bu idarəetmə dəyişikliklərində ABŞ kimi qərb ölkələri regionda insanların rifahını və azadlıqlarını yaxşılaşdırmaqdansa, həmin ölkələrin resurslarını, xüsusilə də neftini öz nəzarətlərinə götürərək şəxsi maraqlarını ön planda tutdular. Bu prosesin sonuncu nümunəsi Suriyada baş verdi. Suriyada da hökumət diktatura və pis idi”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına danışan Türkiyənin Atatürk Universiteti İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsinin müəllimi, professor Kərəm Qarabulud açıqlamasında bildirib ki, bundan sonra hansı tip hökumətin formalaşacağı bəlli deyil: “Suriyada müxtəlif etnik mənşəli insanlar yaşayır. Burada müxtəlif məzhəblərə və dinlərə mənsub insanların təbəqələri də var. Əgər yeni qurulan respublika bütün bu təbəqələrin azad və sülh içində yaşamasına imkan verəcək bir idarə forması qurarsa, həm Suriya, həm də dünya üçün çox yaxşı nəticə olar. Ancaq Suriyadakı strukturların belə bir hökumətin qurulmasına mane olacağını söyləmək olar. Bu, yaxın günlərdə bu ölkədə yeni qarışıqlıq ehtimalının yüksək ola biləcəyindən xəbər verir”.

Kərəm Qarabulud

Kərəm Qarabulud deyir ki, Suriyada baş verən bu hadisələrdən hansı dövlətlərin daha çox faydalanacağı və hansı dövlətlərin itirdiyi suallarına cavab vermək lazımdır: “Suriyada administrasiya dəyişikliyindən ən çox ABŞ və İsrail faydalanacaq. ABŞ bu ölkədə əvvəllər YPG kimi qruplaşmalar qurmuşdu. Bu dəyişikliklə bu qrupların effektivliyini artıra və bütünlükdə istədiyini əldə etmək üçün gələcəkdə bölgədə öz komandanlığı altında silahlı qüvvələr kimi istifadə edə biləcək. O, həmçinin bu regionda neft və digər ehtiyatlara nəzarət edəcək. Digər qalib ölkə İsraildir. İsrail həm Suriya idarəçiliyindən xilas oldu, həm də Hizbullahın logistik dəstək yollarının kəsilməsindən məmnundur. Nəhayət, dekabrın 8-dən etibarən İsrailin Colan təpələrində Suriya ərazisinə daxil olması bu rahatlamanın nəticəsidir. Bu prosesin əsas uduzan tərəf İrandır. İranın həm Suriya administrasiyası, həm də Hizbullah ilə əlaqəsi kəsilir. Bununla belə, İran üçün bir üstünlük var. O, illərdir bu bölgəyə verdiyi dəstəyi ölkəsinin daxili problemlərini həll etmək üçün istifadə edəcək. Bu, daxildəki neqativlərin qarşısını almağa kömək edə bilər. Türkiyə ya qazana, ya da itirə bilər. Türkiyənin ən mühüm qazancı Türkiyənin dəstəklədiyi qruplar olduğu üçün hökuməti devirən və Suriyanın formalaşmasında rol oynayan qruplar olacaq. Yenə suriyalı qaçqınlar öz ölkələrinə qayıtsa, Türkiyə illərdir onlara sərf etdiyi xərclərdən xilas olacaq”.

Kərəm Qarabulud qeyd edib ki, Tikinti sənayesi baxımından Suriyanın tikintisində iştirak etməklə ciddi üstünlüklər olacaq: “Türkiyə üçün ən mənfi hal YPG və PKK kimi qrupların ABŞ-ın dəstəyi ilə Suriya idarəçiliyində yer alması və ya orada federativ dövlət təşkil etməsidir. Türkiyənin ən çox istəmədiyi vəziyyət budur”.

Professor bildirib ki, Azərbaycan nöqteyi-nəzərindən belə bir fikir düzgün olardı: “Türkiyənin qazancı Azərbaycanın qazancı, Türkiyənin itkisi Azərbaycanın itkisi olacaq”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info