Erməni “sülh göyərçinləri”nə çağırış: uşaqlar, qərar verin!

Ya siz səmimi və dürüst şəkildə sülhün tərəfdarı olacaqsınız, ya da Azərbaycan yenidən sərt sülh tətbiqinə əl atacaq

Diplomatik korpusun Qarabağa səfəri və sonradan Müqəddəs Taxt-Tacın rəsmi nəşri olan “L'Osservatore Romano”da dərc olunması ilə bağlı məsələ geriyə baxdıqda daha da simptomatik görünür. İrəvanda tarixi həqiqətə toxunan hər hansı bir hadisəyə hələ də ağrılı bir sarsıntı ilə yanaşılır. Vatikan bir dəfə öz nəşrində Qandzasar və Dadivank monastır komplekslərindən Qafqaz Albaniyasının mirası kontekstində bəhs etdikdə, Ermənistan mediasında isteriya yarandı və bu isteriyanın əks-sədası bu günə qədər eşidilir.

Və burada maraqlı məqamlar ortaya çıxır: “Sülh Körpüsü” təşəbbüsünün Ermənistan qolundan olan sözdə "sülhməramlılar" ortaya çıxır. Onların açıqlamalarını oxuyursunuz və düşünürsünüz: onlar Qandzasar monastırının tarixən kimin sahibi olduğunu həqiqətən bilmirlər? Yoxsa unudublar kimi davranırlar? Necə olur ki, insan sülh platformasının üzvü hesab oluna və eyni zamanda, qədim Alban məbədini ziyarət edən diplomatlar barədə kədərli şikayətlər edə bilər? Ermənistan tərəfi üçün bu, heç də "sülh körpüsü" deyil, mövcud ATƏT-in Minsk Qrupunun hansısa surroqat, köhnəlmiş formatıdır: eyni mahiyyəti ört-basdır etmək cəhdləri, eyni ikiüzlü riyakarlıq və "çətin söhbətlər" adı altında status-kvonu dondurmaq istəyi.

Diplomatlar Azərbaycanın suveren ərazisində yerləşən Qandzasara səfər etdilər. Ermənilərin bununla nə əlaqəsi var və bütün bu universal ulama, qışqırıq və nalə niyə? Cavab bəllidir: maskalanmış "sülh körpüsü" nümayəndələrinin xəstə zehnləri hələ də qisasçılıqla doludur. Onlar “sülh göyərçinləri” maskalarını taxırlar, lakin beynəlxalq səfirlər Qandzasar torpağına ayaq basan kimi daşnak buynuzları dərhal “sülhməramlı” maskalarının altından çıxdı. Uşaqlar, qərar verin: artıq yarımçıq tədbirlər olmayacaq. Ya siz səmimi və dürüst şəkildə sülhün tərəfdarı olacaqsınız, ya da Azərbaycan yenidən sərt sülh tətbiqinə əl atacaq - xoşbəxtlikdən, bunun üçün təcrübə və vasitələr mükəmməl şəkildə təkmilləşdirilib.

Bu vəziyyətin paradoksu ondan ibarətdir ki, Avtokefal Qafqaz Alban Kilsəsinin mövcudluğu "21-ci əsrin ixtirası" deyil, fundamental tarixşünaslıqda təsdiqlənmiş bir faktdır. Əsrlər boyu Qandzasar Alban katolikoslarının iqamətgahı kimi xidmət etmiş və Qafqaz Albaniyasının unikal memarlıq və mənəvi kimliyini qoruyub saxlamışdır. Lakin Çar Rusiyası 19-cu əsrdə Alban Kilsəsini ləğv etdikdən və qələmin bir hərəkəti ilə onun zəngin arxivləri, kilsə icmaları və əmlakı Eçmiədzinə təhvil verildikdən sonra tam saxtakarlıq dövrü başladı. Sterilizasiya olunmuş daşlardakı yazılar kəsici və iti “qayçı” ilə yenidən yazıldı, orijinal elementlər çıxarıldı və mənimsənilən əmlak "əslən bizimki" elan edildi.

Lakin zaman keçir, qlobal qurumlar və Vatikan qəzeti kimi nüfuzlu nəşrlər orijinal arxiv mənbələrinə müraciət etməyə başlayanda Ermənistan küçələrində şiddətli bir axmaqlıq başlayır. “L'Osservatore Romano”da dərc olunan həmin nəşr İrəvan üçün soyuq bir duş idi: məlum oldu ki, Vatikan da qədim kitabları oxumağı bilir və Qafqaz Albaniyasını xatırlayır. Erməni diplomatlarının Vatikana "təzyiq göstərmək" və təkzib üçün etdiyi təlaşlı cəhdlər sadəcə qeyri-ciddi deyil, həm də tamamilə gülməli görünür - tarixi bir faktı etiraz notası ilə silmək cəhdi kimi.

Ermənistan ictimaiyyətinin Azərbaycanda akkreditə olunmuş xarici diplomatların Qandzasar və Qarabağ bölgəsinə səfərlərinə qarşı vəhşi reaksiyası (və hələ də) heç də az gülməli deyil. İsterik partlayışlar, səfirlərə qarşı şifahi hücumlar və bütün ölkələrə yönəlmiş lənətlər yalnız bir məntiqli sual doğurur: diplomatların Azərbaycanın suveren ərazisində hara və kiminlə səyahət etməsinin Ermənistan tərəfinə nə aidiyyəti var? Bu kök salmış geosiyasi həsəd hissi xarici qonaqlar Azərbaycanın Qarabağı necə dirçəltdiyini və qanuni torpaqlarında qayda-qanunu necə bərpa etdiyini öz gözləri ilə gördükdə dəfələrlə üzə çıxır.

Bu, Azərbaycan "Sülh Körpüsü" qrupunun nümayəndələrinin birbaşa müraciət etdiyi açıq bir ziddiyyət yaradır: səfirləri Bakının bölgələrinə səfər etdikləri üçün açıq şəkildə təqib edərkən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü sözlə tanımaq mümkün deyil. Əgər qonşularınızın suverenliyini tanıyırsınızsa, onda sakit oturun və diplomatlara hara getməli olduqlarını deməyin. Lakin qisasçılar özlərini şişirdərək beynəlxalq ictimaiyyətə "icazə verilən marşrutları" diktə etməyə çalışdıqda, bu, yalnız bir şeydən xəbər verir: tarixi yalanlar üzərindəki inhisarlarının nəhayət çökməsindən böyük qorxu.

Onların gizlətməyə çalışdıqları tarixi həqiqət budur ki, Qafqaz Albaniyasının mədəni və mənəvi irsi Azərbaycan xalqının tarixinin və irsinin ayrılmaz hissəsidir. Alban Katolikosluğunun Eçmiədzinə inzibati tabeçiliyindən sonra Albaniyaya məxsus hər şeyin avtomatik olaraq "erməniləşdirildiyini" sübut etmək cəhdləri quldurun bayağı məntiqidir. Başqasının bağ evini ələ keçirib, fasadını yenidən rəngləyirsiniz, sonra qonşular sizə onu həqiqətən kimin tikdiyini xatırladanda, qəzəblənirsiniz.

Nəticə çıxarmaq, reallığı qəbul etmək və keçmiş haqqında dürüst söhbətə başlamaq məsələsinə gəldikdə, erməni müzakirələri adətən şikayətlərə və ultimatumlara çevrilir. Vatikan nəşri ilə bağlı qalmaqal məhz İrəvanın ən həssas sinirlərinə zərbə vurduğu üçün gərginləşdilər. Süni şəkildə qurulmuş bu nağılın təməli akademik təməlin yoxlanılmasına tab gətirmədiyini anlamaq lazımdır.

Suveren Azərbaycan bu gün öz torpağındakı abidələri necə qoruyub saxlamağı, bərpa etməyi və tədqiq etməyi özü qərarlaşdırır. Beynəlxalq ekspertlərə açıqlıq, genişmiqyaslı elmi tədqiqatlar və kilsələrin bərpası Qafqaz Albaniyasını tədricən tarixdəki əsl yerinə qaytarır. Diplomatik korpusa və ya Roma nəşrlərinə qarşı heç bir isterik etiraz bu prosesi dayandıra bilməz.

Ermənistan vətəndaş cəmiyyətinin başa düşməsinin vaxtıdır: davamlı sülh xəyali ağrılar, yalançı “körpülər” və oğurlanmış tarixi nişanlar üzərində qurulmayıb. Minsk Qrupu 2.0-ın bu oyunu artıq bitdi. Köçürmə layihələrinin ortaya çıxmasından çox əvvəl bu torpaqlarda yaşayan bütöv sivilizasiyaların mövcudluğunu inkar etməyə davam edərkən yaxşı qonşuluq münasibətlərindən danışmaq olmaz. İrəvan mifoloji zibildən nə qədər tez qurtulsa və revanşist cəfəngiyatını zehnindən çıxarsa, heç nədən qalmaqal yaratmaq üçün bir o qədər az utancverici səbəb olacaq.

Nəticə etibarilə, Qandzasar, diplomatlar və Vatikan arxivlərinin hekayəsi əsas bir tendensiyanı nümayiş etdirdi: "tarixin tək versiyası" üzərində cəzasızlıqla inhisarçılığın mümkün olduğu dövr geridə qalıb. Qafqaz Albaniyası artıq sükut fiquru deyil. Ermənistan tərəfinin bununla mübarizə aparmaq cəhdləri Günəşin qarşısını əllə bağlamağa çalışmaq kimidir: çoxlu səs-küy var, amma işıq yenə də parlayır.