Ermənistan AİB dən nə istəyir? ANALİZ

Yerevan Rusiya məhdudiyyətlərini aşmaq üçün bir yol tapdı

Ermənistan statistikasına görə, Yerevan ilin əvvəlindən xarici ticarətini yenidən qurur, Rusiya ilə əlaqələrini azaldır və Aİ ölkələri və Çinlə genişləndirir. Eyni zamanda, Avrasiya İqtisadi Birliyindəki (AİB) statusunu aydınlaşdırmağa çalışır. Bir tərəfdən Ermənistan hakimiyyəti təşkilata Rusiya məhdudiyyətləri ilə bağlı şikayət edib, digər tərəfdən isə özlərindən birlikdə qalmaq istəyib-istəmədikləri barədə qərar vermələri istənilib.

Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov Vladimir Putinin tezliklə Moskvada Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanı qəbul edə biləcəyini açıqladı. Tərəflər əvvəllər Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti çərçivəsində keçirilən danışıqlar zamanı bu barədə razılığa gəlmişdilər. Xüsusilə, onlar Ermənistanın Avropa inteqrasiyası ilə uyğunlaşması və Avrasiya İqtisadi Birliyinə (AİB) üzvlüyünün davam etməsi məsələsini müzakirə etməyə davam edəcəklər.

Bu arada, Ermənistan Rusiyanı müəyyən Ermənistan mallarının tədarükü və tranzitinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmağa məcbur etmək üçün AİB mexanizmlərindən istifadə etməyə ümid edir. Ermənistanın iqtisadiyyat nazirinin müavini Tiqran Qasparyanın sözlərinə görə, Yerevan Moskvanın hərəkətlərinin təşkilatın fundamental prinsiplərinə zidd olduğuna inanır. "Burada təkcə Rusiya ilə əlaqələrimiz deyil, həm də AİB daxilindəki imkanlarımız vacibdir, çünki bu cür maneələri aradan qaldırmaq üçün istifadə edilə bilən xüsusi mexanizmlər mövcuddur. Biz bu fürsəti fəal şəkildə araşdırırıq. Şikayətlər vermişik və ümid edirik ki, bu mexanizmlər maneələri aradan qaldırmaq üçün işləyəcək", - Qasparyan bildirib.

Eyni zamanda, o, Ermənistanın öz iqtisadi sabitliyini və sürətli böyüməsini təmin etmək üçün yeni bazarlara çıxmalı olduğunu vurğulayıb. Buna uyğun olaraq, Ermənistan sahibkarları daha yüksək keyfiyyət standartlarına riayət etməklə yanaşı, yüksək əlavə dəyərə malik məhsullar istehsal etməlidirlər. "Ermənistan Rusiya məhdudiyyətlərinin birtərəfli şəkildə tətbiq olunduğunu və bunun AİB qaydalarını pozduğunu iddia etməyə çalışır. Eyni zamanda, Yerevan əvvəlcə Avrasiya prinsiplərini ciddi şəkildə pozan Avropa inteqrasiyasına doğru kurs qəbul etdiyini görməzdən gəlir. Əslində, o, AİB-də qalaraq Aİ-yə doğru irəliləməyə davam etmək istəyir", - deyə Rusiya Elmlər Akademiyasının Dünya İqtisadiyyatı və Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun (IMEMO) Postsovet Araşdırmaları Mərkəzinin baş elmi işçisi Stanislav Pritçin bildirib.

Xatırladaq ki, Rusiya Avropa Birliyi və Aİ-Ermənistan sammitləri Yerevanda keçirildikdən sonra əsasən kənd təsərrüfatı məhsullarına məhdudiyyətlər tətbiq etməyə başlayıb. Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski də eyni vaxtda respublikaya səfər edib. Bundan əlavə, parlament seçkiləri ərəfəsində Paşinyanın tərəfdarları Rusiyanın köməyinə güvənən müxalifətin çevriliş hazırladığını iddia ediblər. Lakin Moskva Ermənistan mallarına tətbiq edilən məhdudiyyətlərin siyasi motivli olmadığını və yalnız onlarda aşkarlanan parazitlər və digər texniki problemlərlə əlaqəli olduğunu israr edir.

Buna baxmayaraq, Ermənistan Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yeddi ayında ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 1,7% artaraq 11,54 milyard dollara çatıb. Bundan əlavə, iyul ayında xarici ticarət dövriyyəsi illik müqayisədə 6,7%, iyun ayı ilə müqayisədə isə 9,2% artıb. Lakin yeddi ay ərzində ixrac 7,9% azalıb (iyun ayında azalma 19,4%, iyul ayında isə 15,7% olub). Digər tərəfdən, idxal 7,7% artıb. Ən yüksək artım fevral (31,3%), iyun (15,3%) və iyul (21,5%) aylarında baş verib.

Ermənistanın yanvar-iyul aylarında Aİ ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi təxminən 2,19 milyard dollar təşkil edib ki, bu da 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 57,2% artım deməkdir. Ayrı-ayrı Aİ ölkələri arasında Almaniya ilə ticarət dövriyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə artaraq 28,7%, Bolqarıstanla isə 5,1 dəfə artıb.

AİB ölkələri ilə ticarət 18,4% azalaraq 3,35 milyard dollar təşkil edib. Rusiya Ermənistanın ən böyük fərdi ticarət tərəfdaşı olaraq qalır və yanvar-iyul aylarında ticarət dövriyyəsi təxminən 3,12 milyard dollar təşkil edib. Lakin 2025-ci ilin ilk yeddi ayı ilə müqayisədə bu rəqəm 20,5% azalıb.

Lakin Ermənistan və Çin arasında ticarət dövriyyəsi artmaqdadır. 2026-cı ilin ilk yeddi ayında 25,6% artaraq 1,81 milyard dollara çatıb.

Yeddi aylıq məlumatlara əsasən, Ermənistanın dünya ilə ticarət əlaqələrində transformasiyadan əminliklə danışmaq mümkün deyil, lakin bəzi tendensiyalar hələ də nəzərə çarpır. Eyni zamanda, Yerevan Avropa Birliyi ilə vizasız rejim yaratmağa çalışır. Ermənistan hökuməti bunun 2029-cu ilə qədər tətbiqinə nail olmağa ümid edir, lakin Aİ spekulyasiya etməkdən çəkinir.

Avropa Komissiyasının sözçüsü Paula Pinho bildirib ki, "Ermənistanla viza rejiminin liberallaşdırılması üçün 2029-cu ilin və ya başqa bir tarixin vaxt olub-olmayacağını demək hələ tezdirmi? Deyə bilərəm ki, bəli, konkret bir tarixdən danışmaq hələ tezdir".

V.VƏLİLİ