Icma.az
close
up
RU
ETRAZLAR REJİMİN DƏYİŞMƏSİ İLƏ NƏTİCƏLƏNƏCƏKMİ? “Üç ssenari var...”

ETRAZLAR REJİMİN DƏYİŞMƏSİ İLƏ NƏTİCƏLƏNƏCƏKMİ? “Üç ssenari var...”

Icma.az xəbər verir, Hurriyyet saytına əsaslanaraq.

“İranda baş verən son hadisələr sadəcə etiraz dalğası deyil, dərin və sistemli bir böhranın təzahürüdür”.

“AzPolitika” bildirir ki, bu fikirləri Xəzər Universitetinin professoru, tanınmış siyasi təhlilçi Ramiz Yunus İrandakı mövcud vəziyyəti və rejimin gələcək taleyini analiz edərəkən deyib.

Professor İranın hazırkı mənzərəsini SSRİ-nin süqutu dövrü ilə müqayisə edərək, maraqlı paralellər aparıb.

"Pezeşkian – İranın Mixail Qorbaçovudur"

Ramiz Yunus bildirib ki, Azərbayca türkü olan prezident Məsud Pezeşkian hakimiyyət tərəfindən cəmiyyətin "buxarını çıxarmaq" və qarşıdurmanı yumşaltmaq üçün irəli sürülmüş bir fiqurdur.

Ekspert qeyd edir ki, İranın bugünkü tarixi mənzərəsi Sovet İttifaqının son illərini xatırladır: "O zaman da iqtisadi böhran, ideoloji yorğunluq və Əfqanıstan avantürası SSRİ-ni zəiflətmişdi. İndi də İran eyni vəziyyətdədir və hakimiyyət birbaşa repressiya əvəzinə, Pezeşkianın simasında “nəzarətli yenidənqurma” modelini işə salıb. Bu, azadlıq kimi təqdim olunsa da, əslində sistemi xilas etmək cəhdidir. Lakin tarix göstərir ki, SSRİ-də Qorbaçovun gəlişi ilə başlayan proses Yeltsinlə, sonda isə xüsusi xidmət orqanlarının hakimiyyəti Putin vasitəsilə geri qaytarması ilə nəticələndi".

Etirazların kökündə nə dayanır?

Professor vurğulayıb ki, etirazların əsas səbəbi iqtisadiyyatın çöküşüdür. Sanksiyalar, inflyasiya, işsizlik və korrupsiya cəmiyyəti çıxılmaz vəziyyətə salıb: "Dövlət resursları vətəndaşların rifahına deyil, ideoloji layihələrə, daxili nəzarətə və xarici proksilərə xərclənir. Hicab məsələsi sadəcə bir katalizator idi, əslində cəmiyyət artıq partlayış həddində idi".

Etnik qrupların və farsların mövqeyi

Ramiz Yunus ölkədəki etnik rəngarəngliyin etirazlara təsirini belə təhlil edib:

Azərbaycanlılar: Onların passivliyi barədə gəzən söz-söhbətlərə rəğmən, azərbaycanlılar daha ehtiyatlı davranırlar. Çünki liderlərin bir çoxu mərkəzi hakimiyyətlə bağlıdır və radikal addımlar böyük risklər daşıyır.

Kürdlər, Bəluclar və Ərəblər: Kürdlər muxtariyyət ümidi ilə prosesləri kənardan izləyir. Bəluclar iqtisadi marginallaşmaya görə narazıdırlar, lakin SEPAH-ın sərt nəzarəti onları ehtiyatlı olmağa məcbur edir. Ərəblər isə hələlik kütləvi iştirakdan yayınaraq lokal problemlərə fokuslanıblar.

Farslar: Əhalinin 40%-ni təşkil edən farslar arasında gənc aktivistlər ön cəbhədədir. Məhz onların etirazı rejimin legitimliyinə ən ciddi zərbəni vurur.

İran üçün üç mümkün ssenari

Ekspert hadisələrin inkişafı ilə bağlı üç variantı masaya qoyub:

Evolyusiya (Yumşaq keçid): Pezeşkian kosmetik islahatlarla xalqı sakitləşdirir, lakin sonda hakimiyyət yenidən SEPAH və xüsusi xidmət orqanlarının nəzarətinə (Rusiya modeli – Putin variantı) keçir.

Sərt ssenari: Elita özünə təhlükə hiss edərsə, etirazlar qan içində boğulur. SEPAH-ın bu istiqamətdə böyük təcrübəsi var.

Nəzarətdən çıxma: Elitadakı daxili çatlar və küçənin təzyiqi 1991-ci ilin QKÇP qiyamına bənzər bir prosesə və inqilaba yol açır.

Beynəlxalq faktor və Moskva ilə əlaqələr

Ramiz Yunusun fikrincə, ABŞ və İsrailin birbaşa hərbi müdaxiləsi inandırıcı deyil, çünki bu, rejimi daha da konsolidə edə bilər. Onlar hələlik müşahidə mövqeyindədirlər.

Professor Əli Xamenei ilə Məsud Pezeşkian arasındakı fikir ayrılıqlarını isə "rolların bölüşdürülməsi" adlandırıb: "Xamenei xarici düşmənləri günahlandıraraq sistemi qorxudur, Pezeşkian isə “səhvlərimiz var” deyərək cəmiyyəti sakitləşdirir".

Xameneinin Moskvaya gözlənilən səfərinə toxunan ekspert, bunu rejimin Rusiyadan strateji asılılığı kimi qiymətləndirib: "Moskva Tehran üçün həm təhlükəsiz liman, həm də Qərbə qarşı təzyiq alətidir".

Təhlilinin sonunda Ramiz Yunus Otto fon Bismarkın məşhur kəlamını xatırladıb: "İnqilabları dahilər hazırlayır, fanatlar həyata keçirir, bəhrəsini isə əclafalar görür".

O, İranın bu "yenidənqurma" cəhdinin sistemi xilas edəcəyini, yoxsa süqutunu sürətləndirəcəyini zamanın göstərəcəyini vurğulayıb.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:205
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 08 Yanvar 2026 11:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see311

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see308

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see306

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see305

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see296

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see291

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see287

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see262

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see258

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see254

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see251

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see251

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see249

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see240

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see238

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see237

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see236

Hesablama Palatasından inflyasiya ilə bağlı proqnoz: Bahalaşma davam edəcək

14 Noyabr 2026 13:59see207

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri