Icma.az
close
up
RU
ETRAZLAR REJİMİN DƏYİŞMƏSİ İLƏ NƏTİCƏLƏNƏCƏKMİ? “Üç ssenari var...”

ETRAZLAR REJİMİN DƏYİŞMƏSİ İLƏ NƏTİCƏLƏNƏCƏKMİ? “Üç ssenari var...”

Icma.az xəbər verir, Hurriyyet saytına əsaslanaraq.

“İranda baş verən son hadisələr sadəcə etiraz dalğası deyil, dərin və sistemli bir böhranın təzahürüdür”.

“AzPolitika” bildirir ki, bu fikirləri Xəzər Universitetinin professoru, tanınmış siyasi təhlilçi Ramiz Yunus İrandakı mövcud vəziyyəti və rejimin gələcək taleyini analiz edərəkən deyib.

Professor İranın hazırkı mənzərəsini SSRİ-nin süqutu dövrü ilə müqayisə edərək, maraqlı paralellər aparıb.

"Pezeşkian – İranın Mixail Qorbaçovudur"

Ramiz Yunus bildirib ki, Azərbayca türkü olan prezident Məsud Pezeşkian hakimiyyət tərəfindən cəmiyyətin "buxarını çıxarmaq" və qarşıdurmanı yumşaltmaq üçün irəli sürülmüş bir fiqurdur.

Ekspert qeyd edir ki, İranın bugünkü tarixi mənzərəsi Sovet İttifaqının son illərini xatırladır: "O zaman da iqtisadi böhran, ideoloji yorğunluq və Əfqanıstan avantürası SSRİ-ni zəiflətmişdi. İndi də İran eyni vəziyyətdədir və hakimiyyət birbaşa repressiya əvəzinə, Pezeşkianın simasında “nəzarətli yenidənqurma” modelini işə salıb. Bu, azadlıq kimi təqdim olunsa da, əslində sistemi xilas etmək cəhdidir. Lakin tarix göstərir ki, SSRİ-də Qorbaçovun gəlişi ilə başlayan proses Yeltsinlə, sonda isə xüsusi xidmət orqanlarının hakimiyyəti Putin vasitəsilə geri qaytarması ilə nəticələndi".

Etirazların kökündə nə dayanır?

Professor vurğulayıb ki, etirazların əsas səbəbi iqtisadiyyatın çöküşüdür. Sanksiyalar, inflyasiya, işsizlik və korrupsiya cəmiyyəti çıxılmaz vəziyyətə salıb: "Dövlət resursları vətəndaşların rifahına deyil, ideoloji layihələrə, daxili nəzarətə və xarici proksilərə xərclənir. Hicab məsələsi sadəcə bir katalizator idi, əslində cəmiyyət artıq partlayış həddində idi".

Etnik qrupların və farsların mövqeyi

Ramiz Yunus ölkədəki etnik rəngarəngliyin etirazlara təsirini belə təhlil edib:

Azərbaycanlılar: Onların passivliyi barədə gəzən söz-söhbətlərə rəğmən, azərbaycanlılar daha ehtiyatlı davranırlar. Çünki liderlərin bir çoxu mərkəzi hakimiyyətlə bağlıdır və radikal addımlar böyük risklər daşıyır.

Kürdlər, Bəluclar və Ərəblər: Kürdlər muxtariyyət ümidi ilə prosesləri kənardan izləyir. Bəluclar iqtisadi marginallaşmaya görə narazıdırlar, lakin SEPAH-ın sərt nəzarəti onları ehtiyatlı olmağa məcbur edir. Ərəblər isə hələlik kütləvi iştirakdan yayınaraq lokal problemlərə fokuslanıblar.

Farslar: Əhalinin 40%-ni təşkil edən farslar arasında gənc aktivistlər ön cəbhədədir. Məhz onların etirazı rejimin legitimliyinə ən ciddi zərbəni vurur.

İran üçün üç mümkün ssenari

Ekspert hadisələrin inkişafı ilə bağlı üç variantı masaya qoyub:

Evolyusiya (Yumşaq keçid): Pezeşkian kosmetik islahatlarla xalqı sakitləşdirir, lakin sonda hakimiyyət yenidən SEPAH və xüsusi xidmət orqanlarının nəzarətinə (Rusiya modeli – Putin variantı) keçir.

Sərt ssenari: Elita özünə təhlükə hiss edərsə, etirazlar qan içində boğulur. SEPAH-ın bu istiqamətdə böyük təcrübəsi var.

Nəzarətdən çıxma: Elitadakı daxili çatlar və küçənin təzyiqi 1991-ci ilin QKÇP qiyamına bənzər bir prosesə və inqilaba yol açır.

Beynəlxalq faktor və Moskva ilə əlaqələr

Ramiz Yunusun fikrincə, ABŞ və İsrailin birbaşa hərbi müdaxiləsi inandırıcı deyil, çünki bu, rejimi daha da konsolidə edə bilər. Onlar hələlik müşahidə mövqeyindədirlər.

Professor Əli Xamenei ilə Məsud Pezeşkian arasındakı fikir ayrılıqlarını isə "rolların bölüşdürülməsi" adlandırıb: "Xamenei xarici düşmənləri günahlandıraraq sistemi qorxudur, Pezeşkian isə “səhvlərimiz var” deyərək cəmiyyəti sakitləşdirir".

Xameneinin Moskvaya gözlənilən səfərinə toxunan ekspert, bunu rejimin Rusiyadan strateji asılılığı kimi qiymətləndirib: "Moskva Tehran üçün həm təhlükəsiz liman, həm də Qərbə qarşı təzyiq alətidir".

Təhlilinin sonunda Ramiz Yunus Otto fon Bismarkın məşhur kəlamını xatırladıb: "İnqilabları dahilər hazırlayır, fanatlar həyata keçirir, bəhrəsini isə əclafalar görür".

O, İranın bu "yenidənqurma" cəhdinin sistemi xilas edəcəyini, yoxsa süqutunu sürətləndirəcəyini zamanın göstərəcəyini vurğulayıb.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:210
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 08 Yanvar 2026 11:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see379

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see352

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see340

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see300

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see284

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see266

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see254

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see253

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see250

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see246

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see234

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see233

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see233

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see223

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see220

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see218

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see201

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see200

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see198

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see194
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri