Ev bazarında nə baş verir? “Kupça” yox, tikinti azalır

Azərbaycanda daşınmaz əmlak sahiblərinin hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi prosesi son dövrlərdə əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlayıb.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvar-noyabr aylarında ölkədə 328 061 mülkiyyət hüququ qeydiyyata alınıb və çıxarışlarla təmin edilib. Bu göstərici 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,1 % azdır.

Qeydiyyata alınan hüquqların 19,5 %-i ilkin, 80,5 %-i isə təkrar qeydiyyat təşkil edir. İllik müqayisədə ilkin qeydiyyatlar 8,6 % artsa da, təkrar qeydiyyatlar 5,6 % azalıb. Statistik göstəricilər göstərir ki, fərdi yaşayış və bağ evləri üzrə 64 366, mənzillər üzrə 85 424, torpaq sahələri üzrə 166 494, qeyri-yaşayış binaları üzrə 2 832, qeyri-yaşayış sahələri üzrə 8 172, əmlak kompleksi üzrə 667, çoxmərtəbəli yaşayış binası üzrə 103, çoxillik əkmələr üzrə isə 3 mülkiyyət hüququ qeydiyyata alınıb. Bu dövrdə qeydiyyata alınan hüquqların 91 917-si Bakı şəhərində, qalan hissəsi isə bölgələrdədir.

Eyni zamanda, texniki pasportların sayı 7,8 % azalaraq 235 713, ipoteka müqavilələrinin sayı isə 15,8 % azalarq 56 948 olub. Ölkədə təxminən 500 min “kupca”sız ev var. Normal halda bu evlərin sahiblərinə mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən çıxarışlar verilməli, əmlaklar qanuni sənədlərlə təmin olunmalıdır. Lakin real vəziyyət əksini göstərir. Statistik göstəricilərə görə, ilbəil kupca verilənlərin sayı artmaqdansa, azalır. Əsas problemlərdən biri də yeni inşa olunan binaların sənədləşdirilməsində gecikmələrdir, bu da sənədsiz evlərin sayına böyük təsir edir. Yeni tikililərə sənəd verilməməsi problemi gün keçdikcə daha geniş miqyas alır və bu sahədəki çətinliklərin həlli daha da mürəkkəbləşir. 

Problemə daha çox diqqət ayırmaqdansa, niyə arxa plana atılır? Yeni inşa olunmuş binalara, uzun illər yaşayış mövcud olan, kommunal xidmətlərlə təmin edilən evlərə sənəd verilməməsi hansı səbəblələ bağlıdır? 

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az” –a açıqlama verən əmlak eksperti Elnur Azadov bildirib ki, mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınmasında 3,1% azalma böyük göstərici hesab edilmir:

“Normalda daşınmaz əmlak bazarında 5-10% dəyişiklik bazara ciddi təsir etmir. Bu prosesə bir çox amillər təsir göstərir. Əksinə, 2020-2023-cü illərdəki göstəricilər normadan artıq olmuşdu. Səbəb odur ki, əvvəlki illərdə ölkədə yığılmış əmlak məsələləri, xüsusilə bəzi binaların istismara qəbulu ilə bağlı problemlər mövcud idi. Bu problemlər səbəbindən daşınmaz əmlakların qeydiyyata alınması çətin idi. Məsələn, 2019-cu ildə ölkə başçısının fərmanı ilə çoxmənzilli yeni tikilmiş binaların istismara qəbul prosesi sadələşdirildi.

Nəticədə həmin vaxt ölkə ərazisində təxminən 1000-dən çox bina sadələşdirilmiş qaydada istismara qəbul aktı aldı. Bu binalar 2000-ci illərin əvvəllərindən inşa olunmuşdu və çoxu istismara qəbul aktını ala bilmirdi. Tikinti şirkətləri də buna maraqlı deyildilər. Prezidentin fərmanı nəticəsində əvvəlki illərdən qalan böyük həcmdə yaşayış kompleksləri qısa müddətdə istismara qəbul edildi və həmin binalarda yaşayan vətəndaşlar çıxarışlar əldə etdilər. Buna görə də 2022-ci ilə qədər ölkədə normaldan çox bina istismara qəbul olunmuşdu”. 

Ekspert deyib ki, mənzillərin qeydiyyata alınması prosesi olduqca çətindir:

“2016-cı ildə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə pilot layihə başladı. Layihənin məqsədi istismar müddəti bitmiş, qəzalı vəziyyətdə olan çoxmənzilli binaların sökülərək yerində yeni binaların tikilməsini təmin etmək idi. Həmin binaların tikintisinə yerli icra hakimiyyətinin sərəncamı ilə tikinti şirkətləri cəlb olunurdu. Bu fərman 2018-ci ildə ləğv edildi, lakin bir çox binalarda tikinti prosesi davam edirdi. 2012-2022-ci illər ərzində binaların inşası davam etdi və binalar tamamlandıqdan sonra bir neçə il ərzində istismara qəbul aktı alındı və vətəndaşlar çıxarışla təmin edildi.

Lakin nəzərə alsaq ki, 2016-2018-ci illərdə Bakıda orta hesabla 100 yaşayış kompleksi tikilməyə başlayırdısa, 2000-ci ildən sonra bu rəqəm bəlkə də 10 dəfə artdı. Son 7 il ərzində isə əvvəlki illərlə müqayisədə tikintiyə icazə verilən yeni binaların sayı azaldı. Nəticədə, son illərdə yeni binaların sayı daha da azalıb və gələcəkdə bazara çıxarılan binaların sayı da azalacaq”. 

Gülər Həsənli

“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin