EVLİLİK BÖHRANI: gənclər niyə ailə qurmur? Sosioloqdan RƏY

Son illər Azərbaycanda gənclərin evlilik yaşı yüksəlir, nikahların sayı isə azalır. Bu tendensiya yalnız şəxsi seçimlərlə izah edilmir; iqtisadi vəziyyət, karyera hədəfləri və sosial-mədəni faktorlar da önə çıxır. Müasir həyatın sürətli ritmi və ailəyə dair məsuliyyətlərin artması gəncləri nikah qərarını təxirə salmağa məcbur edir. Dövlət ailə institutunu qorumaq üçün gənclərə hansı sosial və maddi təşviqləri təqdim etməlidir?

Sosioloq Elçin Bayramlı “AzPolitika”ya açıqlamasında bildirib ki, nikahları azalması tendensiyası təkcə Azərbaycanda deyil, bütün dünyada müşahidə olunur və bu, yeni dövrün reallığıdır. Onun sözlərinə görə, bir çox ölkələr bu problemin qarşısını almaq üçün müxtəlif sosial dəstək proqramları həyata keçirir.

“Həmin proqramlara evliliklərin təşviqi, ailə dəyərlərinin təbliği, mənəvi- psixoloji maarifləndirmə, eləcə də sosial-iqtisadi dəstək paketləri daxildir. Yeni ailə quranlara xüsusi dövlət yardımları, uşaq pulu, çoxuşaqlılığa görə ödənişlər, müxtəlif güzəştlər, işlə təminatda üstünlüklər və mənzil alınmasına dəstək kimi mexanizmlər aiddir. Problem iki əsas istiqamətdə özünü göstərir. Birinci istiqamət son dövrlərdə həyat tərzinin, düşüncənin və psixologiyanın yanlış istiqamətdə dəyişməsi ilə bağlıdır. Xüsusilə gənc nəsildə eqoistləşmə müşahidə olunur və bir çoxları yalnız şəxsi rahatlığı, əyləncəsi üçün yaşamağa üstünlük verir. Maddi imkanları normal olan bəzi şəxslər belə evlənməyə və ya çox uşaq sahibi olmağa maraq göstərmirlər.

İkinci qrup isə sosial və maddi təminatın zəif olması səbəbindən ailə qurmaqda, ev almaqda və ya uşaq dünyaya gətirməkdə çətinlik çəkənlərdir. Ona görə hər iki istiqamətdə dəstək lazımdır. Bura həm mənəvi, həm psixoloji, həm də sosial- iqtisadi cəhətdən təşviqlər aiddir”.

Sosioloq qeyd etdi ki, Azərbaycanda da bu tendensiya getdikcə güclənir və vəziyyətin qarşısını almaq üçün genişmiqyaslı dövlət proqramı hazırlanmalıdır: “Bu proqram ailə dəyərlərinin qorunmasına, gənclərin ailə qurmasına və çoxuşaqlılığa marağın artırılmasına xidmət etməlidir. Bir millətin davamlılığı üçün normal ailə modelində ən azı üç uşaq olmalıdır. Bir və ya iki uşaqlı ailə modelinə keçid isə əhalinin azalmasına, qocalmasına və demoqrafik problemlərə səbəb olur”.

E.Bayramlı əlavə edib ki, yeni ailə quran gənclərə güzəştli şərtlərlə mənzil almaq imkanı yaradılması əsas addımlardan biri olmalıdır: “Bununla yanaşı, işlə təminat, sosial güzəştlər və uşaq pulu kimi dövlət dəstəyi mexanizmlərinin tətbiqi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu cür proqramlar bir sıra ölkələrdə uğurla tətbiq olunur və real nəticələr verir. Hətta bəzi ölkələrdə uzunmüddətli – məsələn, 20 il evli qalan ailələrə dövlət tərəfindən xüsusi pul mükafatları təqdim olunur ki, bu da ailələrin qorunmasına və boşanmaların azalmasına xidmət edir".

Sosioloq sonda vurğulayıb ki, bu sahədə işlər həm dövlət, həm cəmiyyət, həm də media tərəfindən paralel şəkildə aparılmalıdır.