“Finlandiyalaşma” və neytrallığın sonu...

...Almaniyanın keçmiş kansleri Angela Merkel bir daha Ukraynanın neytrallığı məsələsini qaldıraraq, Finlandiyanı Rusiyanın uğurlu qonşusu kimi göstərib: bu ölkə hərbi bloklardan kənarda sabitliyi və rifahı qoruyub saxlaya bilib. Lakin, tarixçilər və analitiklərin yeni qiymətləndirmələri bu modeli Şərqi Avropa üçün universal həll yolu kimi şübhə altına alır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə CEPA yazır.

Müəllif Pekka Virkkinin sözlərinə görə, Finlandiyanın SSRİ və Rusiya ilə münasibətlərdəki təcrübəsi, adətən düşünüləndən daha mürəkkəb olub.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ölkə, formal olaraq müstəqilliyini qoruyub saxlasa da, faktiki olaraq özünü Moskvanın güclü siyasi təsiri altında tapdı. Bu, özünü iqtisadi asılılıqda, müdafiə siyasətinə məhdudiyyətlərdə və Sovet kəşfiyyat orqanlarının siyasi və media mühitinə nəzərəçarpacaq təsirində göstərdi.

Bu sistem "Finlandiyalaşma" kimi tanındı - dövlətin suverenliyini saxladığı, lakin daha güclü qonşunun maraqlarını nəzərə almağa məcbur olduğu bir model... Avropada bu təcrübə uzun müddət müstəqillik və sabitlik arasında güzəşt və Ukrayna da daxil olmaqla digər ölkələr üçün mümkün şablon kimi qəbul edilirdi.

SSRİ-nin dağılması və Finlandiyanın AB-yə, daha sonra isə NATO-ya qoşulmasından sonra vəziyyət dəyişdi.

Lakin müəllif iddia edir ki, əvvəlki təsir mexanizmlərinin müəyyən elementləri, o cümlədən iqtisadi və siyasi əlaqələr, eləcə də Rusiyanın Avropadakı maraqları ilə əlaqəli təsir şəbəkələrinin fəaliyyəti qorunub saxlanılıb və transformasiya olunub.

Məqalədə həmçinin Almaniya və digər AB ölkələrindən nümunələr gətirilir, burada tədqiqatçıların fikrincə, Rusiya strateji məqsədlərini irəli aparmaq üçün işgüzar əlaqələrdən və siyasi əlaqələrdən istifadə edib.

Onlar iddia edirlər ki, bu, hər bir ölkənin konkret şəraitinə uyğunlaşdırılmış daha geniş təsir siyasəti çərçivəsində baş verib.

Avropa Rusiya ilə münasibətlərinin tarixi təcrübəsini yenidən nəzərdən keçirməlidir.

Kompromis və "məhdud neytrallıq" modelləri müasir hibrid münaqişələr kontekstində həssas ola bilər.

Onun fikrincə, bu amilləri qiymətləndirməmək keçmişin strateji səhvlərinin təkrarlanmasına səbəb ola bilər.

Əli Babayev